Nỗ lực cảnh báo chiến tranh Ukraine của tình báo Mỹ và sự hoài nghi từ Kiev, châu Âu
Khi tình báo Mỹ tin chắc rằng xe tăng Nga sẽ tiến vào Ukraine vào đầu năm 2022, họ đã tìm nhiều cách để cảnh báo Kiev và các nước châu Âu, nhưng gặp phải nhiều hoài nghi và thách thức. Những nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang, với các dấu hiệu rõ ràng về một cuộc tấn công quy mô lớn.
Chuyến đi Moskva của giám đốc CIA
Tháng 11/2021, William Burns, giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), đã đến Moskva theo chỉ đạo của Tổng thống Joe Biden. Trong những tuần trước đó, tình báo Mỹ phát hiện nhiều dấu hiệu cho thấy Tổng thống Vladimir Putin có thể đang lập kế hoạch tấn công Ukraine. Burns, cựu đại sứ Mỹ tại Nga, mang thông điệp cảnh báo về hậu quả nghiêm trọng nếu Nga đưa quân vào Ukraine. Tuy nhiên, ông không được gặp trực tiếp Putin, người đang tự cách ly tại dinh thự bên Biển Đen do đại dịch Covid-19.
Trong cuộc trao đổi qua điện thoại bảo mật, Burns truyền đạt thông điệp, nhưng Putin phớt lờ và chuyển hướng sang cáo buộc an ninh Nga bị đe dọa, viện dẫn sự hiện diện của tàu chiến Mỹ ở Biển Đen. Burns rời Moskva với linh cảm xấu, và khi Tổng thống Biden hỏi liệu Putin có thực hiện tấn công hay không, ông trả lời khẳng định.
Những tín hiệu sớm và phản ứng từ phương Tây
Những tín hiệu đầu tiên về kế hoạch tấn công xuất hiện từ nửa đầu năm 2020, khi Putin thông qua sửa đổi hiến pháp để đảm bảo quyền lực sau năm 2024. Mùa xuân 2021, Nga bắt đầu tập trung quân gần biên giới Ukraine và Crimea với danh nghĩa tập trận. Lo ngại, Biden đã gọi điện cho Putin để giảm căng thẳng và đề xuất hội nghị thượng đỉnh.
Đến tháng 9/2021, Nga lại tăng cường hiện diện quân sự, và tình báo Mỹ tin rằng mục tiêu không chỉ là Donbass mà có thể là Kiev. Avril Haines, giám đốc tình báo quốc gia Mỹ, nhận định đây không còn là khả năng xa vời. Giữa tháng 11, Biden phái Haines đến Brussels để chia sẻ dự báo về một chiến dịch tấn công quy mô lớn, với sự ủng hộ từ tình báo Anh.
Hoài nghi từ Kiev và châu Âu
Cuối tháng 10/2021, CIA và MI6 gửi đánh giá tình báo về nguy cơ tấn công cho Kiev. Sau chuyến đi của Burns, quan chức Mỹ trực tiếp đến Ukraine cảnh báo chiến tranh là có thật và đang rất gần. Tuy nhiên, phía Ukraine tỏ ra dè dặt và hoài nghi. Tổng thống Volodymyr Zelensky lo ngại công khai nói về chiến tranh sẽ gây hoảng loạn, dẫn đến khủng hoảng kinh tế và chính trị.
Ông còn cử phái đoàn bí mật đến châu Âu để chuyển thông điệp rằng nỗi sợ chiến tranh là "giả" và Mỹ chỉ đang cố gây sức ép với Nga. Rất ít người Ukraine tin sắp có chiến tranh, dù cơ quan tình báo nước này thu thập được dấu hiệu đáng lo ngại về hoạt động của Nga.
Ở châu Âu, Pháp và Đức nghi ngờ về khả năng Nga tấn công toàn diện, tin rằng Putin chỉ dùng lực lượng để gây sức ép chính trị. Ngay cả Ba Lan, quốc gia cứng rắn với Nga, cũng không tin vào một cuộc tấn công toàn diện. Mỹ và Anh chia sẻ thông tin nhiều hơn nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc thuyết phục đồng minh.
Những tuần cuối cùng trước cuộc tấn công
Đầu tháng 1/2022, Mỹ cung cấp thêm thông tin tình báo cho thấy Nga sẽ tấn công từ nhiều hướng, kể cả từ Belarus. Burns bay đến Kiev để cảnh báo Zelensky, nhưng phản ứng không như mong đợi. Zelensky đăng video kêu gọi người dân bình tĩnh và khẳng định không có chiến tranh lớn trong năm 2022.
Giữa tháng 2/2022, Mỹ và Anh bắt đầu sơ tán nhân viên ngoại giao khỏi Ukraine. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Olaf Scholz vẫn tin có thể thuyết phục Putin từ bỏ ý định. Trong khi đó, Biden nhận thấy Putin rất cứng rắn và chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất.
Một nhóm nhỏ sĩ quan tình báo quân sự Ukraine tin vào đánh giá của Mỹ và âm thầm lập kế hoạch dự phòng. Tư lệnh quân đội Valery Zaluzhny thất vọng vì Zelensky không muốn ban bố thiết quân luật, nhưng vẫn chuẩn bị cho cuộc chiến.
Giờ phút cuối cùng và cuộc tấn công bắt đầu
Ngày 21/2/2022, Putin tập hợp hội đồng an ninh ở Điện Kremlin, bề ngoài để thảo luận công nhận Donetsk và Lugansk, nhưng thực chất là một ủy ban chiến tranh. Ngày 22/2, hội đồng an ninh Ukraine nhóm họp, nhưng Zelensky vẫn lo ngại hoảng loạn và bác bỏ thiết quân luật.
Đêm 23/2, Zelensky cố gọi điện cho Putin nhưng bị từ chối. Ông ghi hình thông điệp kêu gọi người dân Nga ngăn chặn chiến tranh. Rạng sáng 24/2, Putin tuyên bố phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt", và tên lửa Nga lao xuống các mục tiêu quanh Kiev, đánh dấu sự bắt đầu của cuộc chiến.
Bốn năm sau, cuộc chiến vẫn chưa kết thúc, với Nga kiểm soát thêm 13% lãnh thổ Ukraine so với đầu năm 2022. Xung đột ước tính gây thương vong quân sự khoảng 2 triệu người, để lại hậu quả nặng nề cho khu vực và thế giới.
