4 năm chiến sự Nga - Ukraine: Tổn thất khổng lồ và viễn cảnh bế tắc
Cuộc xung đột Nga - Ukraine đã bước sang năm thứ 5, gây ra những thiệt hại khổng lồ về con người và kinh tế cho cả hai bên, đồng thời viết lại trật tự an ninh thế giới thời hậu Chiến tranh Lạnh. Bắt đầu từ ngày 24/2/2022 khi Nga triển khai lực lượng vượt biên giới tấn công Ukraine, cuộc chiến đã vượt xa kế hoạch "đánh nhanh thắng nhanh" ban đầu của Moskva, kéo dài dai dẳng và để lại đau thương tột cùng cho dân thường cùng nỗi ám ảnh cho binh sĩ.
Thương vong kinh hoàng trên chiến trường
Theo các nhà quan sát quốc tế, xung đột trong 4 năm qua đã gây ra khoảng 2 triệu thương vong về quân sự. Số liệu thương vong, bao gồm người thiệt mạng, bị thương hoặc mất khả năng chiến đấu, có sự chênh lệch lớn do cả Nga và Ukraine đều có xu hướng phóng đại tổn thất của đối phương và giảm nhẹ thiệt hại của mình. Tuy nhiên, những con số này vẫn phản ánh mức độ kinh hoàng của cuộc chiến.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine ước tính khoảng 418.000 binh lính Nga đã thiệt mạng hoặc bị thương trong năm 2025, nâng tổng số thương vong của Nga lên hơn 1,25 triệu người. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington cũng nhận định Nga đã chịu 1,2 triệu thương vong, với ít nhất 325.000 người thiệt mạng tính đến tháng 12/2025. Ukraine tin rằng tỷ lệ tử vong của Nga trên tiền tuyến đang tăng đến mức phương thức tuyển quân tình nguyện hiện tại không thể duy trì ổn định số lượng binh sĩ.
Về phía Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết 55.000 binh sĩ đã tử trận sau 4 năm chiến sự, nhưng CSIS ước tính con số thực tế cao hơn nhiều, với 600.000 thương vong và khoảng 140.000 binh sĩ thiệt mạng. Ngoài ra, Phái đoàn Giám sát Nhân quyền Liên Hợp Quốc tại Ukraine (HRMMU) ghi nhận 15.168 dân thường Ukraine thiệt mạng và 41.534 người bị thương, trong khi Dự án Nhóm Tình báo Xung đột (CIT) báo cáo ít nhất 2.919 dân thường thiệt mạng và 17.775 người bị thương trong năm 2025, chủ yếu do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ Nga.
Biến động dân số và lãnh thổ
Ukraine đã mất khoảng 1/4 dân số so với mức 42 triệu người trước xung đột. Chính phủ Ukraine ước tính vào năm 2023, khoảng 5 triệu người đang sống tại các khu vực do Nga kiểm soát. Theo Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn, khoảng 5,9 triệu người Ukraine đã rời khỏi đất nước, với 5,4 triệu người đến châu Âu, đặt ra nguy cơ mất nhóm dân số này vĩnh viễn. Kiev còn cáo buộc Moskva đưa hàng nghìn trẻ em từ các vùng lãnh thổ kiểm soát sang Nga, với ước tính hơn 19.000 trẻ em bị di chuyển, trong khi Nga khẳng định hành động vì lợi ích tốt nhất của trẻ em và có đồng thuận từ cha mẹ.
Về lãnh thổ, đỉnh điểm vào tháng 3/2022, Nga kiểm soát 26% lãnh thổ Ukraine, bao gồm bán đảo Crimea và phần lớn các tỉnh Lugansk, Donetsk. Sau các cuộc phản công của Ukraine, diện tích kiểm soát của Nga giảm xuống 20% vào tháng 4/2022 và 17,8% vào cuối năm 2022. Trong 3 năm qua, giới tuyến ít thay đổi, với Nga dần nâng diện tích kiểm soát lên 19,3%, tương đương khoảng 116.000 km2, nhưng phải chịu tổn thất lớn.
Gánh nặng kinh tế và chi tiêu quân sự
Chi tiêu quân sự của Nga đã tăng vọt từ dưới 66 tỷ USD năm 2021 lên 102 tỷ USD năm 2022, 109 tỷ USD năm 2023, và 149 tỷ USD năm 2024 theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI). Ước tính cho năm 2025 không thống nhất, với một số chuyên gia cho rằng có thể vượt qua con số năm 2024, trong khi others chỉ ra xu hướng giảm do thâm hụt ngân sách. Dữ liệu từ Reuters cho thấy Moskva có thể cắt giảm chi tiêu quốc phòng ít nhất 7% vào năm 2026.
Ukraine cũng tăng chi tiêu quốc phòng từ 6,9 tỷ USD năm 2021 lên 41 tỷ USD năm 2022, 65 tỷ USD năm 2023 và 2024, và kỷ lục 71 tỷ USD năm 2025. Số tiền này được tài trợ bởi các đồng minh, với tổng cộng hơn 300 tỷ USD hỗ trợ quân sự và tài chính từ năm 2022. Sau khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức vào tháng 1/2025, Mỹ cắt giảm 99% hỗ trợ, đẩy gánh nặng sang châu Âu, nhưng tổng mức hỗ trợ vẫn ổn định nhờ châu Âu tăng đóng góp.
Nga còn phải chịu tổn thất tài chính khác khi một nửa dự trữ vàng và ngoại hối, khoảng 300 tỷ USD, bị đóng băng tại các tổ chức tài chính phương Tây. EU đã quyết định chuyển lợi nhuận từ số tài sản này cho Ukraine, với 90% cho nhu cầu quân sự và 10% cho tái thiết, đồng thời phong tỏa thêm 33 tỷ USD tài sản tư nhân của các cá nhân Nga.
Viễn cảnh bế tắc và tương lai bất định
Cuộc chiến đã bước sang năm thứ 5 và chưa có dấu hiệu dừng lại, bất chấp các nỗ lực đàm phán do Mỹ làm trung gian. Tiến trình hòa đàm bế tắc do hàng loạt khác biệt then chốt, như tương lai những vùng đất Ukraine mà Nga đang kiểm soát và vấn đề đảm bảo an ninh hậu xung đột cho Kiev. Sự kéo dài của xung đột tiếp tục đe dọa ổn định khu vực và toàn cầu, với những tổn thất về con người và kinh tế ngày càng gia tăng.
