Thành phố Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chuyển đổi các khu công nghiệp theo hướng xanh và bền vững, với mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 20% khu công nghiệp áp dụng mô hình sinh thái, tăng lên 30% vào năm 2035. Thành phố cũng phấn đấu hoàn thành mục tiêu Net Zero sớm hơn 5 năm so với cam kết quốc gia vào năm 2050.
Hiện trạng và định hướng chuyển đổi
Theo quy hoạch đến năm 2050, thành phố có 105 khu chế xuất và khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 49.000ha. Hiện nay, 67 khu đã được thành lập, trong đó 58 khu đang hoạt động với tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%, thu hút hơn 5.300 dự án đầu tư. Tuy nhiên, ngành công nghiệp vẫn phát triển theo chiều rộng, tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải cao, không còn phù hợp với yêu cầu mới.
Ông Trần Văn Bích, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho biết cơ cấu giá trị sản phẩm công nghiệp đang chuyển dịch theo hướng giảm phát thải. Cụ thể, nhóm ngành phát thải rất cao chiếm 12,07%, phát thải cao chiếm 18,71%, trung bình chiếm 43,02% và thấp chiếm 26,2%. Xu hướng tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn đang trở thành tiêu chuẩn toàn cầu, tạo sức ép buộc doanh nghiệp phải chuyển đổi nhanh để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
Mô hình khu công nghiệp xanh tại TP.HCM
Công ty cổ phần Cao-su Phước Hòa (PHR) là một trong những đơn vị tiên phong phát triển hạ tầng khu công nghiệp xanh. PHR đang nghiên cứu triển khai mô hình Green Industrial Park và Net Zero Industrial Park, kỳ vọng mang lại hiệu quả trên các phương diện năng lượng, kinh tế, môi trường, xã hội và quản trị. Công ty đã xác định 10 khu vực tiềm năng lắp đặt điện mặt trời với tổng công suất hơn 391MWp.
Ông Lê Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Phát triển và Quản lý khu công nghiệp của PHR, cho rằng mô hình này giúp tăng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải khí nhà kính, hỗ trợ mục tiêu Net Zero, đồng thời thúc đẩy phát triển khu công nghiệp sinh thái, thu hút đầu tư chất lượng cao và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Kết quả bước đầu và mục tiêu cụ thể
TP.HCM đã đạt được những kết quả ban đầu trong chuyển đổi xanh tại các khu công nghiệp. Chương trình thí điểm tại khu công nghiệp Hiệp Phước với sự hỗ trợ của UNIDO đã giúp doanh nghiệp cắt giảm gần 23.000 tấn CO2 mỗi năm và tiết kiệm khoảng 66 tỷ đồng chi phí sản xuất. Các khu công nghiệp VSIP I và II đạt chứng chỉ sinh thái của UNIDO, giảm khoảng 25% năng lượng và 30% nước thải; khu công nghiệp Phú Mỹ giảm khoảng 15% năng lượng tiêu thụ nhờ hệ thống quản lý thông minh.
Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ khu công nghiệp và cụm công nghiệp lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, bảo đảm ít nhất 20% điện tiêu thụ từ năng lượng tái tạo. Đồng thời, tăng tỷ lệ cơ sở áp dụng công nghệ sạch, mở rộng cộng sinh công nghiệp, nâng tỷ lệ tái chế chất thải rắn và tái sử dụng nước thải.
Tháo gỡ điểm nghẽn để nhân rộng
Chuyển đổi khu công nghiệp theo định hướng Net Zero hiện gặp ba điểm nghẽn lớn: chi phí vốn, tiêu chuẩn và dữ liệu, quy mô dự án. Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nhấn mạnh chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành hiện thực. Thành phố đang đứng trước yêu cầu kép: vừa giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, vừa phải giảm phát thải hướng tới Net Zero sớm hơn mục tiêu quốc gia 5 năm.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM, đề xuất thành phố nên chọn một số khu công nghiệp để thí điểm mô hình tài chính xanh cấp phân khu. Các khu thí điểm cần có sự sẵn sàng về hạ tầng, doanh nghiệp, dữ liệu và khả năng phối hợp với tổ chức tài chính. Việc triển khai nên có chiều sâu, đo lường kết quả rõ ràng trước khi nhân rộng.
Với quy mô công nghiệp lớn nhất cả nước, TP.HCM có nhiều lợi thế để hình thành các khu công nghiệp sinh thái quy mô lớn. Tuy nhiên, để mục tiêu Net Zero không dừng ở định hướng, thành phố cần tháo gỡ các điểm nghẽn về vốn, tiêu chuẩn, dữ liệu và cơ chế chính sách. Khi đó, chuyển đổi xanh sẽ trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
