Nhân viên giao hàng Singapore: Nỗi đau phân biệt và áp lực vô hình
Sau sáu năm gắn bó với nghề giao hàng, Choo Yi Hung, 30 tuổi, vẫn không thể quen với cảm giác bị kỳ thị và khinh miệt mỗi khi khoác lên mình bộ đồng phục. Anh tâm sự: "Đồng nghiệp của tôi ít ai muốn mặc đồng phục vì nó sẽ khiến họ bị phân biệt". Chia sẻ với CNA, khoảng 40% quán ăn nơi Choo giao hàng thẳng thừng từ chối cho anh sử dụng nhà vệ sinh. Nhiều chung cư cao cấp cũng cấm người giao hàng vào bãi đỗ xe hoặc đậu xe trước sảnh, khiến công việc của họ thêm phần gian nan.
Những câu chuyện đau lòng từ thực tế
Ông Peter Yeo, 52 tuổi, với bảy năm kinh nghiệm trong nghề, từng bị cư dân chung cư yêu cầu đi thang máy lượt sau. Người đàn ông này không giấu nổi sự buồn bã và tức giận: "Chúng tôi đâu có lỗi gì khi chỉ đang cố gắng kiếm sống". Những câu chuyện như của Choo và Yeo chỉ là hai trong vô số bất công mà 16.000 nhân viên giao đồ ăn tại Singapore, dự kiến đến năm 2025, phải đối mặt hàng ngày. Họ thường xuyên hứng chịu cơn giận của khách hàng và ngay cả khi di chuyển trên vỉa hè hay đường phố, nhiều người vẫn cảm thấy mình như công dân hạng hai, bị coi thường và phải chiều lòng tất cả, từ khách hàng, doanh nghiệp, ban quản lý tòa nhà đến các nền tảng giao hàng.
Áp lực từ thuật toán và hệ thống
Cuối tuần, Peter Yeo đã phải chờ đợi tới 90 phút để lấy đơn hàng tại Pizza Hut do tình trạng quá tải. Trong lúc đợi, anh không thể giải thích tình hình với khách hàng vì tin nhắn chỉ được ứng dụng cho phép sau khi nhận đồ ăn. Sau 90 phút chờ đợi mệt mỏi, nền tảng giao hàng đột ngột hủy đơn, biến mọi nỗ lực trước đó thành công cốc. Nếu như vài năm trước, một đơn hàng có thể được hoàn thành trong 60 phút, thì nay thời gian đó đã bị bóp nghẹt xuống còn chưa đầy hai phần ba.
Tờ Renwu dẫn chứng từ Meituan cho thấy, năm 2016, thời gian quy định cho quãng đường 3km là 60 phút. Đến năm 2017, thuật toán rút xuống còn 45 phút, và đến 2018 chỉ còn 38 phút. Đáng chú ý, thuật toán của các nền tảng như Meituan hay Ele.me không tính đến việc shipper phải chờ đợi thang máy ở những chung cư năm mươi tầng, hay việc họ phải len lỏi qua những con ngõ nhỏ ngoằn ngoèo, khiến áp lực công việc tăng lên gấp bội.
Tiếng nói bị lãng quên và thực trạng đáng báo động
Michelle Tay, giám đốc chương trình Thân thiện Singapore (SKM), nhận định: "Nhân viên giao hàng là những người âm thầm làm việc, cung cấp dịch vụ thiết yếu ở quốc đảo này nhưng không mấy khi được công nhận. Họ gần như vô hình, nhất là từ khi tùy chọn 'để trước cửa' trở nên phổ biến trong đại dịch". Theo Nghị sĩ Yip Hon Weng, đại diện khu vực Yio Chu Kang, shipper ít khi được lắng nghe và hiếm khi nhận được sự đồng cảm như những nghề truyền thống. Những lao động này cũng bị xem là dễ thay thế và "không xứng đáng được hưởng quyền lợi".
Abu Bakar Muhamad Saat, 56 tuổi, cho biết tình trạng càng tệ hơn khi nhiều người vô ý thức đậu xe máy ở khu vực giao hàng rồi bỏ đi mua sắm, khiến chỗ đậu cho tài xế bị thu hẹp. Trước thực trạng này, một số trung tâm thương mại đã xóa bỏ khu vực giao hàng, buộc tài xế phải đỗ ở nơi mất phí, ảnh hưởng đáng kể đến thu nhập vốn đã bấp bênh của họ.
Hệ lụy từ điều kiện làm việc khắc nghiệt
Đối với nhiều người như Li, shipper là một cách để thoát khỏi đói nghèo ở nông thôn. Li sinh ra ở thành phố Vu Hồ, tỉnh An Huy, cách Thượng Hải khoảng 280 km. Anh là một trong số hàng triệu người lao động di cư từ các vùng nông thôn, đã và đang đóng góp tích cực cho quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng của Trung Quốc. Li và đồng nghiệp hầu như không có ngày nghỉ, trừ Tết Nguyên đán, với động lực lớn nhất là thu nhập. Li nhận được 5 nhân dân tệ (0,8 USD) cho mỗi bưu kiện, và một shipper có kinh nghiệm như anh có thể giao tới 120 kiện hàng mỗi ngày.
Việc các shipper phải làm việc quá sức chịu đựng đã dẫn đến những bi kịch đau lòng. Một đoạn video khủng khiếp từng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc ghi lại hình ảnh một tài xế hãng giao hàng Ele.me tự thiêu và được người qua đường cứu. Người này tên là Liu Jin, 40 tuổi, đến từ một vùng nông thôn nghèo ở Vân Nam. Được biết, trước khi tự thiêu, Liu có tranh chấp về tiền lương với công ty và chưa được giải quyết. Cư dân mạng Trung Quốc cũng xôn xao khi một shipper khác tố cáo rằng ông chỉ nhận được 0,8 nhân dân tệ cho 17 ngày làm việc, với lý do công ty đưa ra là đã có 22 khiếu nại của khách hàng nên lương bị cắt giảm.
Báo cáo và phân tích từ các tổ chức
Nghiên cứu của China Labour Bulletin, một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Hồng Kông, cho biết các ứng dụng giao hàng ban đầu đã đầu tư mạnh để đưa ra mức lương cao hơn nhằm thu hút đủ lao động cho quá trình mở rộng. "Nhưng khi điều kiện thay đổi, với các công ty nền tảng độc quyền thị trường và phát triển thuật toán kiểm soát quy trình lao động, người lao động có ít quyền bảo vệ lao động và mất đi một mức độ tự do nhất định", báo cáo nhấn mạnh. Thực trạng này đặt ra câu hỏi lớn về quyền lợi và sự công bằng cho những người lao động trong ngành giao hàng, không chỉ ở Singapore mà còn trên toàn cầu.
