Người lao động nhiều hợp đồng: Quy định đóng BHXH, BHYT và bảo hiểm tai nạn lao động
Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng linh hoạt, nhiều người lao động hiện nay đồng thời làm việc cho từ hai công ty trở lên, dẫn đến những băn khoăn về việc tham gia các loại bảo hiểm bắt buộc như bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể để giải quyết vấn đề này, đảm bảo quyền lợi cho người lao động và sự tuân thủ của doanh nghiệp.
Quy định về BHXH bắt buộc cho người lao động nhiều hợp đồng
Theo Bộ luật Lao động năm 2019, khi người lao động giao kết nhiều hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động, việc tham gia BHXH bắt buộc được thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Cụ thể, điểm a khoản 5 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 quy định rằng, nếu người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và có nhiều hợp đồng lao động, thì họ sẽ tham gia BHXH bắt buộc theo hợp đồng lao động giao kết đầu tiên, miễn là hợp đồng đó thuộc diện phải tham gia theo quy định.
Điều này có nghĩa là, nếu một người ký nhiều hợp đồng lao động với các công ty khác nhau, họ chỉ cần đóng BHXH bắt buộc tại nơi làm việc theo hợp đồng đầu tiên. Trường hợp hợp đồng này bị tạm hoãn thực hiện và không có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH trong thời gian tạm hoãn, việc tham gia sẽ chuyển sang hợp đồng có hiệu lực tiếp theo theo thứ tự thời gian giao kết.
Quy định về BHYT cho người lao động có nhiều hợp đồng
Đối với BHYT, Điều 13 Luật BHYT năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2024) quy định rằng, người lao động thuộc nhiều đối tượng tham gia BHYT khác nhau và có một hoặc nhiều hợp đồng lao động thì sẽ đóng BHYT theo hợp đồng lao động đang được dùng làm căn cứ tham gia BHXH bắt buộc. Thông thường, đây chính là hợp đồng lao động giao kết đầu tiên, nếu hợp đồng đó thuộc diện đóng BHXH bắt buộc.
Như vậy, việc đóng BHYT được gắn liền với BHXH bắt buộc, giúp đơn giản hóa quy trình và tránh tình trạng đóng trùng lặp không cần thiết.
Quy định về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
Khác với BHXH và BHYT, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp lại có quy định riêng biệt. Theo khoản 2 Điều 43 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015, nếu người lao động giao kết hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động, thì mỗi người sử dụng lao động đều phải đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo từng hợp đồng, với điều kiện người lao động thuộc đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc.
Điều này có nghĩa là, nếu một người làm việc cho ba công ty và tất cả hợp đồng đều thuộc diện tham gia bắt buộc, thì mỗi công ty vẫn phải đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho người lao động theo hợp đồng mà mình đã ký, đảm bảo quyền lợi an toàn lao động tại từng nơi làm việc.
Điều kiện để hợp đồng lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc
Theo Luật BHXH năm 2024, một hợp đồng lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi thuộc một trong các trường hợp sau:
- Hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
- Hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên.
- Người lao động làm việc không trọn thời gian nhưng có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
Hiện nay, mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất được xác định theo mức lương cơ sở do Chính phủ quy định, đang áp dụng là 2.340.000 đồng/tháng. Điều này giúp người lao động dễ dàng xác định tình trạng hợp đồng của mình.
Ví dụ minh họa và lưu ý quan trọng
Để làm rõ hơn, giả sử anh A ký hợp đồng lao động đầu tiên với Công ty X, sau đó ký thêm với Công ty Y và Công ty Z. Nếu hợp đồng với Công ty X thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, thì anh A sẽ tham gia BHXH và BHYT tại Công ty X. Đồng thời, Công ty X, Y và Z vẫn phải đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo từng hợp đồng tương ứng, nếu đủ điều kiện theo luật định.
Người lao động có nhiều hợp đồng lao động cần lưu ý một số điểm sau để tránh sai sót:
- Chủ động rà soát thời điểm giao kết, hiệu lực và tình trạng thực hiện của từng hợp đồng để xác định đúng nơi tham gia BHXH và BHYT.
- Khi hợp đồng đang làm căn cứ đóng BHXH bị tạm hoãn, cần kiểm tra xem có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH trong thời gian tạm hoãn hay không. Nếu không, việc tham gia sẽ chuyển sang hợp đồng có hiệu lực tiếp theo.
- Việc nắm rõ các nguyên tắc này không chỉ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi mà còn hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện đúng quy định, tránh đóng sai, đóng trùng và đảm bảo tính minh bạch trong quá trình tham gia bảo hiểm.
Những quy định trên thể hiện sự tiến bộ của pháp luật trong việc thích ứng với xu hướng lao động đa dạng hiện nay, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi của người lao động trong mọi tình huống.
