Lao động trẻ làm việc không hợp đồng: Rủi ro pháp lý hiện hữu
Nguyễn Minh Trí (24 tuổi), đang làm việc tại địa chỉ 45 Lý Tự Trọng, phường Sài Gòn, TP.HCM, chia sẻ rằng anh đã trải qua gần 7 tháng làm việc mà chưa từng ký bất kỳ hợp đồng lao động nào. Mỗi ngày, công việc của Trí kéo dài hơn 9 tiếng đồng hồ, từ thời gian thử việc đến khi công việc ổn định.
"Lúc mới vào làm, quản lý chỉ nói thử việc rồi làm luôn, không nhắc gì đến hợp đồng lao động. Tôi lo làm việc, mỗi tháng nhận lương, chứ không dám hỏi", Trí tâm sự với vẻ lo lắng.
Thiệt thòi từ việc không có giấy tờ ràng buộc
Trần Đức Phương (21 tuổi), làm việc trên đường Tân Thắng, phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM với mức lương 7 triệu đồng mỗi tháng, cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Phương cho biết anh không có bảo hiểm xã hội và không có bất kỳ giấy tờ pháp lý nào ràng buộc với nơi làm việc.
Một tuần trước, Phương xin nghỉ phép 2 ngày vì bệnh nhưng không được tính lương. "Quản lý nói nghỉ thì không có chế độ. Lúc đó tôi rất bức xúc nhưng không biết phải làm gì vì không có hợp đồng lao động", Phương chia sẻ.
Thực trạng phổ biến trong cộng đồng người trẻ
Trên nền tảng Threads, chủ đề về hợp đồng lao động thu hút sự quan tâm của nhiều thành viên trẻ tuổi. Không ít bài đăng thừa nhận bản thân chủ quan quên ký hợp đồng khi làm việc. Nhiều người trẻ đang làm việc tại các cửa hàng, quán ăn, doanh nghiệp nhỏ với tính chất công việc ổn định và thời gian cố định cảm thấy giật mình khi nhận ra câu chuyện của người khác giống hệt mình.
Theo Phương, lý do không hỏi về hợp đồng lao động khi bắt đầu làm việc là "vì không có kinh nghiệm, nên xin được việc là mừng. Nếu hỏi hợp đồng hay bảo hiểm, nhiều khi họ đánh giá mình khó tính, rồi sợ họ không nhận".
Những trường hợp đáng báo động
Có những trường hợp làm công việc bán thời gian, dù có tính chất như lao động chính thức, làm theo ca cố định và chịu sự quản lý trực tiếp, nhưng lại không có hợp đồng lao động, khiến quyền lợi bị bỏ ngỏ. Thậm chí, có người lao động bị công ty chậm trả lương nhưng không biết dựa vào cơ sở pháp lý nào để đòi hỏi.
Góc nhìn từ phía doanh nghiệp
Anh Vương Kim Sơn (34 tuổi), chủ một cơ sở kinh doanh ẩm thực tại địa chỉ 240 - 242 Phạm Văn Đồng, phường Hiệp Bình, TP.HCM, cho rằng một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là có những người lao động trẻ cũng không mặn mà với việc ký hợp đồng. "Họ thích sự linh hoạt, muốn nghỉ lúc nào thì nghỉ. Nếu ràng buộc, đôi khi lại khó cho cả hai bên", anh Sơn nói.
Tuy nhiên, anh Sơn cũng thừa nhận việc không có hợp đồng lao động dễ dẫn đến tranh chấp. "Khi có vấn đề, cả hai bên đều không có căn cứ rõ ràng", anh chia sẻ.
Cảnh báo từ chuyên gia pháp lý
Luật sư Võ Minh Tú, từ Văn phòng luật sư Phương Chính Law, phường Thông Tây Hội, TP.HCM, nhận định việc không ký hợp đồng lao động có thể khiến người lao động rơi vào thế yếu trên thị trường lao động. "Không có hợp đồng lao động đồng nghĩa với việc người lao động gần như không có cơ sở pháp lý để bảo vệ mình khi xảy ra tranh chấp", luật sư Tú nhấn mạnh.
Theo luật sư này, nhiều người lao động trẻ chưa nhận thức đầy đủ rằng hợp đồng lao động không chỉ là thủ tục, mà là căn cứ để đảm bảo quyền lợi lâu dài. "Ngoài nguy cơ mất lương, người lao động còn chịu thiệt thòi như không được tham gia bảo hiểm xã hội, không có chế độ phúc lợi cơ bản, không có chế độ ốm đau, thai sản, không được bồi thường khi xảy ra tai nạn lao động, có thể bị cho nghỉ việc đột ngột mà không có căn cứ khiếu nại", luật sư Tú liệt kê.
Giải pháp cho tương lai
Nói về xu hướng làm việc linh hoạt và bán thời gian, luật sư Tú cho rằng đây là điều tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, ông cảnh báo nhiều công việc mang danh "linh hoạt" nhưng người lao động làm việc như nhân viên chính thức lại không được hưởng quyền lợi tương ứng.
Để hạn chế rủi ro, cần sự thay đổi từ cả người lao động và doanh nghiệp. Người trẻ khi xin việc cần chủ động tìm hiểu quyền lợi lao động, yêu cầu hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng, không chấp nhận môi trường làm việc mập mờ. Với doanh nghiệp, cần tuân thủ quy định về hợp đồng lao động, minh bạch trong thỏa thuận, tuyệt đối không được lợi dụng sự thiếu kinh nghiệm của lao động trẻ để lơ là việc ký kết hợp đồng lao động.
