Hộ Kinh Doanh Đối Mặt Với Nỗi Lo Truy Thu Thuế Trong Cơ Chế Kê Khai Mới
Chiều ngày 12/3, một hội thảo quan trọng với chủ đề “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững” đã được tổ chức tại Hà Nội. Sự kiện do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Cục Thuế chủ trì, phối hợp với Công ty Cổ phần Công nghệ Sapo, thu hút sự tham gia của đại diện các doanh nghiệp giải pháp số, hơn 200 hộ kinh doanh và nhiều cơ quan báo chí.
Chuyển Đổi Từ Thuế Khoán Sang Kê Khai Doanh Thu Thực Tế
Theo lộ trình cải cách, cơ chế thuế khoán truyền thống sẽ chính thức bị bãi bỏ. Thay vào đó, các hộ kinh doanh sẽ phải thực hiện kê khai và nộp thuế điện tử dựa trên doanh thu thực tế. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh hoạt động buôn bán không còn giới hạn ở các cửa hàng vật lý mà đã mở rộng sang các nền tảng số, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử.
Sự dịch chuyển này mở ra cơ hội tăng trưởng nhưng cũng đặt ra thách thức mới trong việc quản lý doanh thu, dòng tiền và thực hiện nghĩa vụ thuế. Nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn khi tổng hợp doanh thu từ nhiều kênh khác nhau, đối soát đơn hàng và chuẩn bị dữ liệu cho việc kê khai.
Ưu Tiên Hỗ Trợ Thay Vì Xử Phạt Trong Giai Đoạn Đầu
Phát biểu tại hội thảo, ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế, nhấn mạnh rằng trong giai đoạn đầu triển khai cơ chế kê khai mới, cơ quan thuế sẽ tập trung vào hỗ trợ thay vì kiểm tra hay xử phạt. Mục tiêu là giúp các hộ kinh doanh hiểu đúng quy định và thực hiện kê khai chính xác ngay từ kỳ đầu tiên.
Ông Thành chia sẻ một ví dụ điển hình: “Một hộ kinh doanh cho biết doanh thu thực tế của họ khoảng 80 tỷ đồng nhưng đang khai thuế 3 tỷ đồng. Khi muốn điều chỉnh và kê khai đúng doanh thu, họ lại lo ngại có thể bị truy thu trong nhiều năm trước, thậm chí lên tới 5–7 năm.” Tâm lý này nếu không được giải tỏa có thể dẫn đến tình trạng nhiều hộ chỉ điều chỉnh doanh thu ở mức tăng nhẹ, thay vì kê khai đúng thực tế, khiến việc che giấu doanh thu tiếp tục diễn ra.
Lo Ngại Về Truy Thu Thuế Các Năm Trước
Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), chỉ ra rằng trong quá trình chuyển đổi, nhiều hộ kinh doanh vẫn còn băn khoăn, đặc biệt là lo ngại về việc truy thu thuế đối với các năm trước. Bà Cúc nêu ví dụ: “Hiện nay có không ít người tham gia bán hàng online ngoài giờ nhưng trước đây chưa thực hiện kê khai thuế. Khi bắt đầu kê khai, họ lo ngại liệu có bị truy thu thuế cho các năm trước hay không.”
Tuy nhiên, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, giải thích rằng một số trường hợp bị truy thu thuế thời gian qua không phải do chuyển sang cơ chế kê khai mới, mà là do trước đó đã có hành vi trốn tránh nghĩa vụ thuế và bị phát hiện chênh lệch lớn về doanh thu. Ông nhấn mạnh rằng các vi phạm chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với hơn 2 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động trên cả nước, nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.
Đề Xuất Cách Tiếp Cận Linh Hoạt Và Thống Nhất Quy Định
Bà Cúc đề xuất rằng trong giai đoạn chuyển đổi, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn. Với những trường hợp không liên quan đến buôn lậu, sản xuất hàng giả hay gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, chính sách nên khuyến khích người kinh doanh chủ động kê khai trung thực từ thời điểm hiện tại. Đồng thời, cần xem xét bỏ qua một số sai sót trong quá khứ để tạo “điểm dừng” cho quá trình minh bạch hóa hệ thống.
Ngoài ra, bà Cúc chỉ ra sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng khái niệm “gian lận” hay “trốn thuế” giữa các cơ quan quản lý. Ví dụ, trong một số trường hợp, cơ quan quản lý thị trường có thể xác định hàng hóa là hàng giả hoặc hàng nhái, đặc biệt tại những khu chợ lớn như Ninh Hiệp. Khi đó, các cơ quan chức năng như quản lý thị trường hoặc cơ quan điều tra có thể xử lý theo quy định khác, trong khi cơ quan thuế lại không áp dụng truy thu.
Vì vậy, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam đề xuất cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan quản lý, thậm chí có thể ban hành dưới dạng thông tư liên bộ để xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu và trường hợp nào phải xử lý. Sự rõ ràng trong quy định sẽ giúp hộ kinh doanh yên tâm hơn khi thực hiện nghĩa vụ thuế.
Quy Định Về Tài Khoản Ngân Hàng Và Ví Điện Tử
Một điểm đáng chú ý khác trong Nghị định 68/2026/NĐ-CP là quy định hộ và cá nhân kinh doanh phải thông báo số tài khoản ngân hàng hoặc số hiệu ví điện tử cho cơ quan thuế. Tuy nhiên, theo Thông tư 25/2025/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, tài khoản ngân hàng phục vụ hoạt động kinh doanh phải được mở và đứng tên đúng theo giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh từ ngày 1/3.
Điều này khiến nhiều hộ đặt câu hỏi: liệu có bắt buộc phải sử dụng tài khoản đứng tên hộ kinh doanh (tương tự như tài khoản doanh nghiệp) hay vẫn có thể sử dụng tài khoản cá nhân của chủ hộ phục vụ riêng cho hoạt động kinh doanh?
Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết, hộ kinh doanh chỉ cần thông báo với cơ quan thuế tài khoản được sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Sau khi đã đăng ký tài khoản này, người kinh doanh nên thông báo cho khách hàng để các giao dịch thanh toán được thực hiện thông qua tài khoản đã đăng ký.
“Trong trường hợp phát sinh giao dịch qua tài khoản khác do nhầm lẫn hoặc chưa kịp cập nhật, hộ kinh doanh cần thông báo kịp thời với cơ quan thuế để được cập nhật thông tin, tránh nguy cơ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị hiểu nhầm là hành vi trốn thuế,” ông Mai Sơn nhấn mạnh.
Thông Điệp Xuyên Suốt: Hiểu Chính Xác – Chuẩn Bị Đủ – Thực Hiện Đúng
Hội thảo kết thúc với thông điệp xuyên suốt: “Hiểu chính xác – Chuẩn bị đủ – Thực hiện đúng – Hiệu quả cao.” Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nắm vững quy định, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thực hiện đúng nghĩa vụ để đạt được hiệu quả kinh doanh bền vững trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách thuế.
Quỳnh Chi (theo VnEconomy, Chinhphu.vn)
