Vàng cưới sau ly hôn: Phân định tài sản chung hay riêng theo pháp luật
Theo các chuyên gia pháp lý, việc chia vàng cưới sau khi ly hôn không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ. Vấn đề này phụ thuộc chủ yếu vào ý chí của người tặng – liệu họ muốn dành riêng cho cô dâu hay cho cả hai vợ chồng như một khoản vốn chung. Một trường hợp điển hình gần đây là của chị Hoài (30 tuổi), người kiên quyết không chia 10 lượng vàng cưới cho chồng trong vụ ly hôn, với lý do đây là tài sản riêng của mình.
Quan điểm của độc giả và phân tích pháp lý
Trong một khảo sát trên VnExpress, 87% độc giả (tương đương 3.472/4.000 biểu quyết) cho rằng tòa án có thể xác định số vàng này là tài sản chung. Tuy nhiên, thạc sĩ, luật sư Đặng Thị Thúy Huyền từ Công ty Luật HPL nhận định, quan điểm của chị Hoài "có lý" một phần nhưng chưa đủ cơ sở thuyết phục về mặt pháp luật.
Luật sư Huyền giải thích, mốc xác lập quan hệ hôn nhân là thời điểm đăng ký kết hôn, không phải thời điểm tổ chức lễ cưới. Theo khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, quan hệ vợ chồng chỉ được pháp luật công nhận kể từ khi nam nữ đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc tổ chức lễ cưới trước đó chỉ mang ý nghĩa phong tục, tập quán, không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của vợ chồng theo pháp luật.
Trong trường hợp của chị Hoài, lễ cưới diễn ra vào tháng 3/2020, nhưng ba tháng sau hai người mới đăng ký kết hôn. Như vậy, tại thời điểm nhận 10 lượng vàng trong lễ cưới, về mặt pháp lý, họ chưa phải là vợ chồng.
Nguyên tắc xác định tài sản riêng và tài sản chung
Theo Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản riêng của vợ chồng bao gồm:
- Tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn.
- Tài sản được thừa kế riêng hoặc được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân.
Về nguyên tắc, nếu một cá nhân được xác lập quyền sở hữu tài sản trước khi đăng ký kết hôn, tài sản đó thuộc sở hữu riêng của người đó, trừ trường hợp có căn cứ chứng minh việc tặng cho là cho chung cả hai vợ chồng.
Đối với vàng cưới, pháp luật hiện hành không có quy định mặc nhiên coi đây là tài sản chung. Trong thực tiễn xét xử, tòa án thường xem xét toàn diện các tình tiết của việc tặng cho để làm rõ ý chí thực sự của người tặng, thông qua các căn cứ như:
- Lời nói trực tiếp tại thời điểm trao vàng.
- Người được hướng tới khi trao tặng (cho riêng cô dâu hay cho cả hai).
- Cách thức trao vàng và bối cảnh của việc tặng cho.
- Lời khai của những người trực tiếp trao vàng, cùng hình ảnh, video ghi nhận diễn biến lễ cưới.
Thực tiễn xét xử và tranh chấp cụ thể
Cách tiếp cận này phù hợp với thực tiễn xét xử, như thể hiện trong bản án hôn nhân và gia đình sơ thẩm số 07/2022 ngày 9/3/2022 của TAND Thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang. Tòa án đã căn cứ tổng hợp các tình tiết về lời nói, cách thức và bối cảnh trao tặng để xác định ý chí của bên cho vàng, làm cơ sở phân định tài sản chung và riêng khi giải quyết ly hôn.
Trong vụ việc của chị Hoài, người chồng cho rằng số vàng được trao trong lễ cưới là quà mừng dành cho cả hai vợ chồng. Anh đã cung cấp hình ảnh, video đám cưới cùng lời khai của người thân để chứng minh cho lập luận này. Ngược lại, chị Hoài khẳng định khi trao vàng, phía gia đình hai bên đều thể hiện rõ đây là quà tặng dành riêng cho cô dâu.
Do đó, bản chất tranh chấp không nằm ở việc tài sản được hình thành trước hay sau khi đăng ký kết hôn, mà ở câu hỏi cốt lõi: số vàng này được tặng cho riêng chị Hoài hay cho cả hai người.
Kết luận và khuyến nghị pháp lý
Nếu tòa án xác định các bên tặng cho thể hiện ý chí tặng cho riêng chị Hoài, số vàng này sẽ được xác định là tài sản riêng của chị và không phải chia khi ly hôn. Ngược lại, nếu tòa án có căn cứ cho rằng số vàng được trao với mục đích tặng cho chung nhằm tạo lập tài sản cho cuộc sống hôn nhân của cả hai, thì dù việc trao tặng diễn ra trước thời điểm đăng ký kết hôn, số vàng này vẫn được xem là tài sản chung và phải được xem xét phân chia khi giải quyết ly hôn.
Trong trường hợp này, nếu chị Hoài không chứng minh được ý chí tặng cho riêng từ phía gia đình hai bên, lập luận "chưa đăng ký kết hôn nên vàng đương nhiên là tài sản riêng" sẽ không đủ sức thuyết phục. Khả năng cao tòa án sẽ xác định số vàng cưới là tài sản chung để thực hiện việc chia theo quy định khi ly hôn.
