Tại hội thảo nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính địa phương mới đây, vấn đề "1% hồ sơ chậm muộn" tại cơ sở đã được đưa ra phân tích như một ví dụ điển hình về thực trạng quản trị. Con số này phản ánh áp lực công việc tại cấp xã, phường, đồng thời gợi mở những vấn đề cần hoàn thiện trong việc kết nối dữ liệu và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ.
Hệ lụy của những "ốc đảo dữ liệu"
Từ thực tiễn cơ sở, ông Mai Trọng Thái, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đại Mỗ (Hà Nội), đã nêu ra nghịch lý về áp lực từ nhóm hồ sơ chậm muộn. Số liệu thống kê từ tháng 7/2025 đến tháng 5/2026 cho thấy phường Đại Mỗ tiếp nhận và xử lý trên 11.450 hồ sơ, trong đó đã giải quyết đúng hạn 11.344 hồ sơ, đạt tỷ lệ 99%. Tuy nhiên, ông Thái nhấn mạnh áp lực thực sự nằm ở 1% hồ sơ còn lại, tương đương khoảng 106 vụ việc bị quá hạn.
Theo ông Thái, nhóm 1% này thường không rơi vào các thủ tục hành chính đơn giản như hộ tịch, chứng thực mà tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực phức tạp như đất đai, xây dựng và chính sách bồi thường. Đây là những hồ sơ đòi hỏi quy trình xác minh nguồn gốc đất qua nhiều thời kỳ, cần sự phối hợp liên ngành và cũng là nguồn cơn chính phát sinh các đơn thư khiếu nại.
Áp lực từ khối lượng công việc và thiếu liên thông dữ liệu
Ông Mai Trọng Thái dẫn chứng thực tế tại bộ phận kinh tế - đô thị, một cán bộ phường hiện phải đảm nhận hơn 30 nhóm nhiệm vụ chuyên môn sâu, tương đương với khối lượng công việc của 7-8 sở chuyên ngành cấp tỉnh trước đây.
"Khó khăn lớn nhất trong việc xử lý nhóm hồ sơ này là tình trạng thiếu liên thông dữ liệu. Hiện nay, công chức địa chính vẫn mất nhiều thời gian để tra cứu hồ sơ và ghi chép thủ công trên nhiều phần mềm khác nhau. Trong nhiều trường hợp, cán bộ phải lật tìm từng trang sổ mục kê, tờ bản đồ giấy cũ từ hàng chục năm trước để xác minh thông tin", ông nói.
Ông kiến nghị các cấp sớm hoàn thành tích hợp 100% cơ sở dữ liệu đất đai, quy hoạch lên một nền tảng dùng chung duy nhất. Theo ông, nếu dữ liệu được liên thông, cán bộ chỉ cần vài cú click chuột là thấy lịch sử thửa đất thay vì phải lật từng trang sổ mục kê, kê bảng giấy cũ từ hàng chục năm trước.
Chuyển đổi số cần đi kèm cải cách thể chế
Liên quan đến lộ trình chuyển đổi số, TS Nguyễn Tú Anh (Đại học VinUniversity) lưu ý cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt thể chế để tránh tình trạng "số hóa sự lộn xộn". Theo ông, nếu hệ thống pháp luật và các quy trình hành chính chưa được tối ưu hóa trước khi đưa vào vận hành trên máy tính, thì công nghệ khó có thể phát huy hiệu quả, thậm chí còn làm bộc lộ rõ hơn những bất cập hiện có.
Để giải quyết lỗ hổng về hạ tầng kỹ thuật tại xã, TS Tú Anh gợi ý cơ chế "thuê ngoài" (outsourcing). Thay vì mỗi xã phải tự nuôi một chuyên gia công nghệ xuất sắc - điều gần như không thể với ngân sách hiện tại - chính quyền nên thuê dịch vụ trọn gói từ các tập đoàn công nghệ lớn để quản trị và bảo trì hệ thống.
Hóa giải sự "lệch pha" về năng lực cán bộ
Bên cạnh câu chuyện dữ liệu, nhân tố con người là mắt xích quyết định năng lực thực thi. Ông Nguyễn Hồng Minh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đa Phúc (Hà Nội) cho biết đội ngũ cán bộ cơ sở hiện rất thiếu người có năng lực chuyên môn sâu về địa chính, tài chính và xây dựng.
"Hệ quả là khi đối mặt với các hồ sơ đất đai phức tạp, cán bộ thường lúng túng. Nhiều người từ huyện xuống xã dù có kinh nghiệm nhưng lại không nắm được tình hình thực tế địa phương, dẫn đến tâm lý chần chừ, sợ sai, sợ trách nhiệm", ông Minh thẳng thắn nhìn nhận.
Hiện trạng này cũng tương đồng với cảnh báo của TS Nguyễn Tú Anh về nguy cơ bộ máy rơi vào tình trạng "lựa chọn ngược" - nơi những người có năng lực tìm cách rời đi, còn người ở lại lại thiếu kỹ năng và bản lĩnh thực thi.
Để tháo gỡ nút thắt này, các chuyên gia kiến nghị cần sớm tổ chức các chiến dịch bồi dưỡng, tập huấn quy mô lớn cho đội ngũ cán bộ xã, phường, tập trung đặc biệt vào nghiệp vụ quản lý đất đai, ngân sách và kỹ năng số. Đồng thời, cần cơ cấu lại các phòng ban cấp xã theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực để tối ưu hóa nguồn lực nhân sự hiện có.
