Khi vô tình nhận được tiền do người khác chuyển khoản nhầm, nhiều người thường băn khoăn về trách nhiệm pháp lý của mình. Theo quy định của pháp luật, người nhận phải có nghĩa vụ hoàn trả số tiền đó. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết trách nhiệm này và các chế tài xử phạt nếu không thực hiện.
Cơ sở pháp lý về nghĩa vụ hoàn trả tài sản chuyển nhầm
Theo Điều 579 Bộ luật Dân sự năm 2015, nghĩa vụ hoàn trả tài sản không có căn cứ pháp luật được quy định rõ ràng. Cụ thể:
- Người chiếm hữu hoặc sử dụng tài sản của người khác mà không có căn cứ pháp luật thì phải hoàn trả cho chủ sở hữu hoặc chủ thể có quyền khác đối với tài sản đó. Nếu không tìm được chủ sở hữu, phải giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, có ngoại lệ tại Điều 236 Bộ luật Dân sự 2015 về xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu: nếu chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai trong 10 năm đối với động sản hoặc 30 năm đối với bất động sản thì có thể trở thành chủ sở hữu.
- Người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật gây thiệt hại cho người khác thì phải hoàn trả khoản lợi đó, trừ trường hợp nêu trên.
Như vậy, người nhận tiền chuyển nhầm phải có trách nhiệm hoàn trả cho chủ sở hữu. Nếu không biết hoặc không tìm được thông tin người chuyển, phải giao nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc không trả lại tiền, rút tiền để sử dụng bị coi là chiếm giữ tài sản trái phép và sẽ bị xử lý theo quy định.
Chế tài xử phạt khi không trả lại tiền chuyển nhầm
Tùy theo giá trị số tiền, hành vi chiếm giữ trái phép có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Xử phạt hành chính
Theo điểm đ khoản 2 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi sử dụng, mua bán, thế chấp, cầm cố trái phép hoặc chiếm giữ tài sản của người khác sẽ bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng. Ngoài ra, điểm b khoản 4 Điều này quy định buộc trả lại tài sản đã chiếm giữ trái phép.
Truy cứu trách nhiệm hình sự
Điều 176 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về Tội chiếm giữ trái phép tài sản:
| Giá trị tài sản | Mức phạt |
|---|---|
| Từ 10 triệu đến dưới 200 triệu đồng | Phạt tiền từ 10-50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm, hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm |
| Từ 200 triệu đồng trở lên | Phạt tù từ 1 năm đến 5 năm |
Cụ thể, nếu số tiền chuyển nhầm dưới 10 triệu đồng, người vi phạm chỉ bị xử phạt hành chính từ 3-5 triệu đồng và buộc trả lại. Nếu từ 10 triệu đến dưới 200 triệu, có thể bị truy cứu hình sự với mức phạt tiền hoặc phạt tù. Nếu từ 200 triệu trở lên, mức phạt tù từ 1 đến 5 năm.
Lưu ý về tình trạng lừa đảo chuyển khoản nhầm
Hiện nay, nhiều đối tượng lợi dụng việc chuyển khoản nhầm để thực hiện hành vi lừa đảo. Do đó, nếu không chắc chắn về thông tin chủ sở hữu hoặc nghi ngờ bị lừa, người nhận tiền cần trình báo ngay cho cơ quan công an để được hướng dẫn xử lý. Việc tự ý sử dụng số tiền đó có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng.
