Sáng ngày 8 tháng 5, Thường trực HĐND Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Trường Đại học Luật TP.HCM đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề "Luật Đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế cho TP.HCM". Sự kiện đã thu hút khoảng 50 tham luận chất lượng từ các sở, ngành, nhà khoa học và chuyên gia gửi về. Trong số đó, ba tham luận nổi bật đã được trình bày, tập trung vào các nội dung cơ bản của khung dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, cơ chế phân cấp phân quyền triệt để, và đặc biệt là chức danh Chủ tịch UBND của chính quyền đô thị đặc biệt.
Đề xuất bầu cử trực tiếp Chủ tịch UBND
Tại hội thảo, Tiến sĩ Trần Thị Thu Hà, giảng viên Khoa Luật hành chính - Nhà nước, Trường Đại học Luật TP.HCM, đã trình bày tham luận "Chức danh Chủ tịch UBND của chính quyền đô thị đặc biệt trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt", do nhóm tác giả gồm Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Nhiêm và bà Hà thực hiện. Theo bà Hà, đô thị đặc biệt đòi hỏi một chính quyền mạnh mẽ, quyết đoán và năng động, trong đó trung tâm là UBND và Chủ tịch UBND. Để phù hợp với đặc thù này, chức danh Chủ tịch UBND cần có vị thế mới, thẩm quyền đầy đủ và công cụ pháp lý để tự quyết định và chịu trách nhiệm, thúc đẩy bộ máy hành chính vận hành hiệu quả và sáng tạo.
Bà Hà đề xuất Luật Đô thị đặc biệt nên chuyển đổi chức danh Chủ tịch UBND hoạt động theo chế độ thủ trưởng. Khi đó, Chủ tịch UBND sẽ có quyền hạn cao nhất và trách nhiệm lớn nhất, các thành viên UBND trở thành bộ phận tham mưu, giúp việc. Điều này giúp tăng cường hiệu quả quản trị và phản ứng nhanh với các vấn đề đô thị.
Cơ chế bầu cử và bãi miễn trực tiếp
Một điểm đáng chú ý trong tham luận là đề xuất người dân được bầu cử trực tiếp Chủ tịch UBND tại các đô thị đặc biệt. Thay vì bầu gián tiếp thông qua HĐND, cử tri sẽ trực tiếp cầm lá phiếu bầu chọn người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. Theo bà Hà, điều này gia tăng tính dân chủ và chính danh, đồng thời khiến người đứng đầu chịu trách nhiệm mạnh mẽ hơn trước cử tri, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và đáp ứng nhanh hơn nhu cầu của người dân. Cơ chế này cũng tạo động lực cạnh tranh chính trị lành mạnh, giúp lựa chọn được người có năng lực thực sự.
Bên cạnh đó, chuyên gia cũng đề xuất cơ chế cử tri bãi miễn trực tiếp Chủ tịch UBND. Luật Đô thị đặc biệt cần quy định rõ điều kiện, trình tự và thủ tục để cử tri thực hiện quyền bãi miễn. Phương án được đưa ra là khi thu thập đủ một tỷ lệ chữ ký nhất định của cử tri, sẽ tổ chức trưng cầu ý dân để quyết định việc bãi miễn.
Tăng số lượng ứng viên và chất lượng tranh cử
Nhóm chuyên gia cũng đề xuất tăng số lượng ứng viên tham gia tranh cử chức danh Chủ tịch UBND, thay vì chỉ giới thiệu một ứng viên duy nhất như hiện tại. Chất lượng ứng viên sẽ được HĐND đảm bảo qua nhiều vòng hiệp thương. Các ứng viên phải xây dựng và trình bày chương trình hành động thiết thực để thuyết phục cử tri.
Hội thảo này là một bước quan trọng trong quá trình xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, được kỳ vọng sẽ tạo ra "đại cú hích" cho TP.HCM, giúp thành phố phát huy vai trò trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. Trước đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đã đồng ý ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31, đồng thời xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh, đặt trọng tâm cải cách vào thể chế phát triển.
