Vụ án ly hôn phức tạp: Người đàn ông ngoại quốc tranh chấp nhà đất vì vợ tự ý để người thân đứng tên
Một vụ tranh chấp ly hôn và chia tài sản giữa nguyên đơn là người đàn ông ngoại quốc với vợ người Việt cùng anh chị em ruột của bà đã trở thành án lệ quan trọng. Án lệ này được Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao công bố cuối năm 2025, chính thức áp dụng trong xét xử trên cả nước từ ngày 1/2, nhằm giải quyết các tình huống pháp lý phức tạp khi một bên vợ hoặc chồng là người nước ngoài.
Diễn biến vụ việc và những mâu thuẫn pháp lý
Ông Even (tên đã thay đổi) và bà Ngọc kết hôn vào tháng 8/2013 tại Bình Định. Trước thời điểm đăng ký kết hôn, hai người đã mua nhiều nhà đất, với tổng diện tích 1.888 m2 đất và một căn nhà cấp 3 diện tích gần 174 m2 tại tỉnh Bình Thuận, trị giá khoảng 1,63 tỷ đồng. Ông Even khẳng định toàn bộ số tiền mua do ông bỏ ra, nhưng vì là người nước ngoài không được đứng tên quyền sử dụng đất theo quy định pháp luật Việt Nam, ông đã để vợ đứng tên thay.
Tuy nhiên, vấn đề phát sinh khi bà Ngọc tự ý để anh trai và chị gái ruột đứng tên một số thửa đất mà không có sự đồng ý hay ủy quyền của chồng. Bà Ngọc và người thân cho rằng nhà đất là tài sản riêng của họ, tiền mua do gia đình bà bỏ ra. Trong khi đó, bên chuyển nhượng xác nhận đã viết giấy tay bán cho cả hai vợ chồng, nhưng khi lập hợp đồng chính thức, tên ông Even không được đưa vào do bà Ngọc lý do ông là người nước ngoài.
Hai cấp tòa xét xử trái ngược và quyết định cuối cùng từ TAND Tối cao
Tháng 11/2017, TAND tỉnh Bình Thuận xử sơ thẩm, công nhận thuận tình ly hôn và xác định toàn bộ nhà đất là tài sản chung, chia đôi giá trị. Do ông Even không được đứng tên sở hữu, tòa giao toàn bộ cho bà Ngọc và buộc bà thanh toán cho chồng hơn 1,55 tỷ đồng. Không đồng ý, cả hai bên kháng cáo.
Tháng 3/2019, TAND Cấp cao tại TP HCM xử phúc thẩm, sửa án sơ thẩm bằng cách xác định chỉ một phần nhà đất là tài sản chung, phần còn lại thuộc anh chị bà Ngọc. Tòa phúc thẩm chia cho ông Even 30% giá trị đất và 20% giá trị nhà, tương ứng 427 triệu đồng, và tiếp tục giao nhà đất cho bà Ngọc quản lý.
Tháng 11/2021, Chánh án TAND Tối cao kháng nghị, và đầu năm 2022, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao giám đốc thẩm, hủy cả hai bản án. TAND Tối cao chỉ ra rằng cấp sơ thẩm chưa xem xét tính hợp pháp của giấy chứng nhận đứng tên người thân, trong khi cấp phúc thẩm xác định sai về tài sản chung và chia tỷ lệ không phù hợp với Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Đặc biệt, một thửa đất mua trước khi đăng ký kết hôn nhưng sau khi hai người đã khai đăng ký và tổ chức lễ cưới được xác định là tài sản chung.
TAND Tối cao cũng phê phán việc tòa phúc thẩm không định giá lại tài sản theo yêu cầu, dù có chứng thư thẩm định mới với giá trị cao hơn gần 1,9 tỷ đồng, làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của nguyên đơn. Vụ án được giao lại cho TAND tỉnh Bình Thuận xét xử sơ thẩm lại phần xác định và phân chia tài sản chung, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ nguyên tắc pháp luật trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài.
