Theo Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong quý I/2025 ước đạt 98,6 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu mức tăng trưởng hai con số ấn tượng. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn xanh từ các thị trường nhập khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản đang đặt ra thách thức không nhỏ.
Điểm nghẽn từ rào cản xanh
Rào cản xanh, bao gồm các quy định về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, và tiêu chuẩn môi trường, đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu. Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết: “Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, đặc biệt là về môi trường và lao động. Doanh nghiệp Việt Nam cần nhanh chóng thích ứng để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng.”
Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực dệt may, da giày, nông sản đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn này. Chẳng hạn, ngành dệt may phải đối mặt với yêu cầu về sử dụng năng lượng tái tạo và giảm phát thải, trong khi nông sản cần chứng nhận hữu cơ và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Chủ động vượt rào cản
Để vượt qua rào cản xanh, các doanh nghiệp đang tích cực đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch, nâng cao năng lực quản lý chuỗi cung ứng và tham gia các chương trình chứng nhận quốc tế. Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn ThaiBinh Seed, chia sẻ: “Chúng tôi đã đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và áp dụng tiêu chuẩn GlobalGAP để đáp ứng yêu cầu của thị trường EU. Nhờ đó, kim ngạch xuất khẩu gạo của công ty sang EU tăng 25% trong quý I.”
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, UKVFTA đang mang lại lợi thế cạnh tranh lớn. Các FTA này không chỉ giảm thuế quan mà còn hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường của thị trường đối tác.
Giải pháp từ cơ quan quản lý
Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, bao gồm đào tạo về tiêu chuẩn xanh, xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường, và tăng cường xúc tiến thương mại. Ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để tháo gỡ khó khăn, đặc biệt là về thủ tục hành chính và tiếp cận tín dụng xanh.”
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, trong quý I/2025, xuất khẩu sang EU đạt 12,8 tỷ USD, tăng 15,1%; sang Mỹ đạt 29,4 tỷ USD, tăng 11,8%; sang Nhật Bản đạt 6,2 tỷ USD, tăng 9,5%. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như điện thoại, máy tính, dệt may, nông sản đều ghi nhận tăng trưởng khả quan.
Thách thức và triển vọng
Dù tăng trưởng hai con số là tín hiệu tích cực, nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng rào cản xanh sẽ ngày càng khắt khe hơn. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu bền vững. Ông Nguyễn Đình Tùng cho rằng: “Để duy trì tăng trưởng, doanh nghiệp không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn hiện tại mà còn phải dự báo xu hướng tương lai để đầu tư từ sớm.”
Với sự hỗ trợ từ chính sách và nỗ lực từ doanh nghiệp, xuất khẩu Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, vượt qua các rào cản xanh để khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.
