Xuất khẩu thủy sản khởi sắc với cá tra và tôm dẫn đầu tăng trưởng
Đầu năm 2026, bức tranh xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã được phác họa bằng những gam màu tươi sáng, với sự khởi sắc mạnh mẽ của các mặt hàng chủ lực như cá tra và tôm. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong hai tháng đầu năm đã đạt gần 1,8 tỷ USD, tăng hơn 23% so với cùng kỳ năm 2025, đánh dấu một khởi đầu thuận lợi cho ngành này.
Cá tra và tôm ghi nhận tốc độ tăng trưởng ấn tượng
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, người nuôi cá tra đang phấn khởi khi giá cá tra nguyên liệu đạt mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Cá tra đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, với trọng lượng từ 0,8-1kg/con, được các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ thu mua với giá khoảng 34.000 đồng/kg. Sự gia tăng nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường như Trung Quốc, Hồng Kông, khối CPTPP và ASEAN đã đẩy cá tra trở thành nhóm mặt hàng có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao nhất trong ngành thủy sản.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 1, xuất khẩu cá tra tăng gần 60% so với cùng kỳ năm 2025, thu về hơn 210 triệu USD. Dự kiến, kim ngạch xuất khẩu cá tra năm nay có thể đạt khoảng 2,3 tỷ USD, cao hơn mức gần 2,2 tỷ USD của năm 2025.
Cùng với cá tra, xuất khẩu tôm cũng ghi nhận diễn biến tích cực, đạt 380 triệu USD trong tháng 1, tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái. Tôm tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột khi chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Nhu cầu tôm hùm tăng mạnh ở Trung Quốc, cùng với tín hiệu tích cực từ các thị trường Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), đang mở ra cơ hội lớn cho tôm Việt Nam trong năm 2026.
Đối với thị trường Trung Quốc, sự gần gũi về mặt địa lý, thời gian giao hàng nhanh và khả năng cung ứng hàng sống là những yếu tố then chốt giúp các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vươn lên dẫn đầu về thị phần tôm hùm. Riêng trong tháng 1, xuất khẩu tôm hùm xanh của Việt Nam sang thị trường này đạt khoảng 100 triệu USD.
Chính sách thuế ưu đãi thúc đẩy đầu tư vào chế biến sâu
Bên cạnh yếu tố thị trường, nỗ lực tháo gỡ các điểm nghẽn chính sách cũng là động lực chính giúp ngành thủy sản tiếp tục tăng trưởng xuất khẩu. Sang năm 2026, điểm nghẽn về chính sách thuế, từng tạo áp lực không nhỏ cho doanh nghiệp thủy sản trong nhiều năm, đã được tháo gỡ.
Theo Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, hoạt động chế biến thủy sản chính thức được đưa vào diện hưởng ưu đãi miễn thuế, nếu đáp ứng đủ các điều kiện về tỷ lệ nguyên liệu, nguồn gốc đầu vào và không thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.
Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, cho biết: "Việc các hoạt động chế biến thủy sản được công nhận và hưởng ưu đãi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp là bước ngoặt quan trọng, tạo động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ dừng ở sơ chế."
Ngoài ra, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng được Quốc hội thông qua cuối năm 2025, cùng Nghị định số 359/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, cũng bãi bỏ một số điều kiện hoàn thuế được xem là điểm nghẽn kéo dài. Các doanh nghiệp thủy sản đánh giá những thay đổi này là hết sức kịp thời và sát thực tiễn, góp phần cải thiện dòng tiền và giảm chi phí.
Thách thức và chiến lược ứng phó cho ngành thủy sản
Dù có nhiều tín hiệu tích cực, ngành thủy sản vẫn đối mặt với không ít thách thức. Từ ngày 28/2, các cuộc không kích của Mỹ cùng Israel và sự đáp trả từ Iran đã bắt đầu ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế toàn cầu. Lo ngại về an toàn, hầu hết tàu chở dầu và sản phẩm khác đã dừng lưu thông ở eo biển Hormuz, tạo nên "cú sốc" vận tải và bảo hiểm hàng hải tại Trung Đông.
Đặc thù của ngành thủy sản là cần container lạnh và thời gian vận chuyển rất quan trọng. Việc giá cước vận chuyển tăng cao do giá nhiên liệu tăng và hàng phải đi vòng sẽ đưa xuất khẩu thủy sản Việt Nam vào thế bất lợi khi cạnh tranh về giá ở những thị trường vượt đại dương.
Bên cạnh đó, các rào cản thuế quan, yêu cầu chặt chẽ hơn về truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng, quy định Đạo luật Bảo vệ thú biển (MMPA) của Mỹ, cùng áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm giá rẻ đến từ Ecuador, Ấn Độ... cũng là những thách thức không nhỏ mà các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần vượt qua.
Để ứng phó với những bất định của thị trường và giữ vững đà tăng trưởng, ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta, chia sẻ: "Công ty sẽ chủ động đa dạng hóa tuyến vận chuyển, ưu tiên hợp đồng vận chuyển dài hạn, nâng cấp hệ thống quản trị chuỗi cung ứng, bảo đảm tiêu chuẩn kiểm soát môi trường và truy xuất nguồn gốc minh bạch, đồng thời xây dựng thương hiệu để tăng giá trị sản phẩm tại thị trường thế giới."
Ông Lực nhấn mạnh: "Ngoài ra, việc đẩy mạnh dòng sản phẩm có giá trị gia tăng bằng cách tăng tỷ trọng chế biến sâu, đóng gói cao cấp, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, linh hoạt mở rộng các thị trường xuất khẩu, chính là những chiến lược để Sao Ta giảm rủi ro, tăng cơ hội phát triển trong năm 2026."
Mục tiêu đột phá và định hướng phát triển bền vững
Dù đối diện với nhiều khó khăn, ngành thủy sản vẫn đặt mục tiêu đột phá trong năm 2026, với kim ngạch xuất khẩu cả năm đạt mức 11,5 tỷ USD. Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết: "Để đạt được mục tiêu, trọng tâm trước hết là tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời đẩy mạnh khoa học-công nghệ cùng với chuyển đổi số, để từ năm 2026, khoa học-công nghệ thật sự trở thành động lực mạnh mẽ nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị gia tăng."
Năm 2025, ngành thủy sản đã đối diện với muôn trùng khó khăn, từ thiên tai bão lũ dị thường gây hậu quả nghiêm trọng cho nuôi trồng và đánh bắt thủy sản, tới những rào cản thương mại thuế quan đầy biến động. Tuy nhiên, với truyền thống vượt khó, xuất khẩu thủy sản vẫn về đích thắng lợi với kỷ lục kim ngạch xuất khẩu cán mốc 11,3 tỷ USD.
Bước sang năm 2026, năm đầu của kế hoạch phát triển 5 năm 2026-2030, ngành thủy sản được định hướng theo tinh thần "tăng tốc bứt phá, đổi mới sáng tạo", chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế thủy sản, từ tăng trưởng đơn giá trị sang tăng trưởng tích hợp đa giá trị, để tiếp tục vượt qua thách thức, phát triển mạnh mẽ, hướng đến những kỷ lục mới.
