Xung đột Trung Đông và những hệ lụy tới xuất khẩu Việt Nam
Những diễn biến phức tạp từ xung đột giữa Iran và Israel tại Trung Đông đang làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về tác động dây chuyền tới nền kinh tế toàn cầu. Đối với một quốc gia có độ mở thương mại lớn như Việt Nam, câu hỏi cấp thiết được đặt ra là hoạt động xuất nhập khẩu sẽ chịu ảnh hưởng như thế nào trong bối cảnh địa chính trị đang leo thang căng thẳng.
Nhận định từ chuyên gia: Tăng trưởng xuất khẩu vẫn khả thi
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Tuấn Việt – Tổng giám đốc Công ty Xúc tiến Xuất khẩu VIETGO – nhấn mạnh rằng dù bối cảnh quốc tế đang biến động mạnh mẽ, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số của Việt Nam vẫn không phải là điều bất khả thi. Ông Việt phân tích: "Cấu trúc thế giới đã chuyển từ trạng thái hòa bình sang xung đột. Khi điều đó xảy ra, nhu cầu thị trường sẽ thay đổi tức thì. Nếu doanh nghiệp vẫn giữ nguyên tư duy sản xuất và mặt hàng của thời bình, chúng ta sẽ tự làm khó mình."
Theo ông Việt, trong giai đoạn nhạy cảm này, các mặt hàng xa xỉ có xu hướng tiêu thụ chậm lại, trong khi nhóm hàng thiết yếu và hậu cần lại nổi lên mạnh mẽ. Cụ thể:
- Nông sản và lương thực có khả năng bảo quản dài ngày được đánh giá là vẫn có dư địa tăng trưởng đáng kể.
- Những sản phẩm phục vụ trực tiếp cho sinh hoạt trong điều kiện khắc nghiệt hoặc phục vụ hậu cần, chẳng hạn như tăng bạt, áo mưa, đồ bảo hộ, có thể ghi nhận nhu cầu đột biến nếu xung đột kéo dài.
Thách thức lớn từ logistics và vận tải biển
Tuy nhiên, ông Việt cũng chỉ ra rằng tác động lớn nhất tới xuất khẩu Việt Nam hiện nay không nằm ở nhu cầu, mà nằm ở khâu logistics. Xung đột tại Trung Đông khiến tuyến vận tải qua Biển Đỏ và kênh đào Suez – cửa ngõ quan trọng kết nối châu Á với châu Âu – bị đe dọa nghiêm trọng. Nhiều hãng tàu buộc phải đổi lộ trình, vòng qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi, dẫn đến những hệ quả đáng kể:
- Thời gian vận chuyển tăng thêm 20–25 ngày, ví dụ một chuyến hàng đi châu Âu trước đây mất khoảng 25 ngày thì nay có thể kéo dài tới 50 ngày.
- Chi phí vận tải tăng mạnh do rủi ro chiến tranh và chi phí nhiên liệu phát sinh, với mức cước có thời điểm cao gấp 2–3 lần so với bình thường.
Điều này đặc biệt bất lợi đối với nhóm hàng nông sản tươi, như chuối và thanh long, có vòng đời bảo quản tối đa khoảng 35 ngày. Khi thời gian vận chuyển kéo dài lên tới 50 ngày, nguy cơ hỏng hàng là rất lớn, đe dọa trực tiếp đến chất lượng và lợi nhuận của doanh nghiệp.
Rủi ro thanh toán và giải pháp ứng phó
Bên cạnh rủi ro về vận chuyển, doanh nghiệp còn đối mặt với nguy cơ phát sinh chi phí và rủi ro thanh toán. Khi tàu đi chậm hơn dự kiến, các thư tín dụng (LC) có thể bị quá hạn, gây đình trệ giao dịch và ảnh hưởng đến dòng tiền.
Về giải pháp, ông Việt khuyến nghị trong giai đoạn nhạy cảm này, doanh nghiệp nên ưu tiên điều kiện giao hàng FOB, tức bán hàng tại cảng đi và thu tiền ngay khi hàng lên tàu, nhằm giảm thiểu rủi ro vận tải. Nếu buộc phải giao theo điều kiện CIF hoặc CNF, việc mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh là bắt buộc, đồng thời nên ưu tiên các hãng tàu đi thẳng và hạn chế chuyển tải để đảm bảo an toàn.
Cơ hội trong thách thức: Điều chỉnh để phát triển
Dù vậy, ông Việt nhấn mạnh rằng chiến sự không đồng nghĩa với đóng băng thương mại. "Đây là lúc doanh nghiệp cần bình tĩnh, nhận diện cơ hội trong thách thức," ông nói. Theo ông, nếu biết điều chỉnh cơ cấu mặt hàng và quản trị rủi ro tốt, xuất khẩu Việt Nam vẫn có thể duy trì đà tăng trưởng, thậm chí tận dụng được sự dịch chuyển đơn hàng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc.
Ông kết luận: Việc thích ứng nhanh với biến động thị trường và đầu tư vào logistics thông minh sẽ là chìa khóa then chốt để vượt qua khó khăn và nắm bắt cơ hội mới. Bằng cách này, Việt Nam có thể biến thách thức từ xung đột Trung Đông thành động lực để củng cố vị thế xuất khẩu trên trường quốc tế.
