Xung đột Trung Đông gây rối loạn vận tải biển toàn cầu
Tình hình căng thẳng quân sự tại Trung Đông đang tạo ra những tác động mạnh mẽ đến ngành vận tải biển quốc tế, với nhiều hãng tàu lớn buộc phải điều chỉnh lịch trình và tạm dừng các tuyến đường qua khu vực này. Sự gián đoạn này không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn đe dọa đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là các mặt hàng chủ lực như thủy sản, cà phê và rau quả.
Hàng loạt hãng tàu điều chỉnh tuyến đường và tăng cước phí
Trong một động thái khẩn cấp, hãng vận tải Wan Hai đã thông báo tạm ngưng dịch vụ đối với khu vực Trung Đông, biển Đỏ và đông Địa Trung Hải, bao gồm các điểm đến như Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập. Quyết định này có hiệu lực ngay lập tức từ ngày 2.3 và sẽ kéo dài cho đến khi có thông tin mới. Nguyên nhân được xác định là do xung đột đang diễn ra, buộc Wan Hai phải tạm dừng tất cả các đặt chỗ cho ba khu vực trên. Đồng thời, hãng này cũng tăng cước tàu biển với mức cao nhất lên đến 4.000 USD, phản ánh sự leo thang của rủi ro chiến tranh.
Tương tự, tập đoàn vận tải Maersk cũng đã điều chỉnh lịch trình ngay khi chiến sự bùng nổ. Đại diện truyền thông khu vực châu Á của Maersk cho biết, việc lưu thông qua eo biển Hormuz đã được điều chỉnh ngay lập tức. Do tình hình an ninh xấu đi, hãng quyết định tạm dừng các chuyến tàu quá cảnh kênh đào Suez và đi qua eo biển Bab el-Mandeb. Thay vào đó, các chuyến tàu thuộc tuyến Trung Đông - Ấn Độ đi Địa Trung Hải và Trung Đông - Ấn Độ đi Bờ Đông Mỹ sẽ được chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 7 đến 14 ngày.
"An toàn của thuyền viên, tàu và hàng hóa của khách hàng luôn là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi. Chúng tôi cam kết giảm thiểu tối đa tác động đến chuỗi cung ứng và sẽ khôi phục tuyến quá cảnh qua kênh đào Suez ngay khi điều kiện an ninh cho phép", đại diện Maersk nhấn mạnh.
Phản ứng dây chuyền từ các tập đoàn vận tải và bảo hiểm
Không chỉ Wan Hai và Maersk, hầu hết các tập đoàn vận tải đường biển lớn khác như Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC Mediterranean Shipping Company cũng đồng loạt phát thông báo tạm dừng nhận hàng vào một số cảng vùng Vịnh. Họ áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh và siết chặt tiếp nhận container lạnh, gây thêm áp lực cho chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thị trường bảo hiểm hàng hải cũng phản ứng mạnh mẽ. Một số tổ chức bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu và bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã hủy hoặc thu hẹp phạm vi bảo hiểm đối với tàu hoạt động tại Iran và khu vực Vịnh Ba Tư, với thời hạn hiệu lực chỉ sau 72 giờ kể từ khi thông báo. Tổ chức Hàng hải quốc tế đã kêu gọi các hãng tàu thận trọng tối đa và tránh quá cảnh khu vực cho đến khi điều kiện an ninh được cải thiện.
Xuất khẩu Việt Nam đối mặt với thách thức lớn
Thực trạng này ngay lập tức ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là mặt hàng thủy sản. Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), phân tích: "Khi bảo hiểm rủi ro chiến tranh bị hủy hoặc phí tăng đột biến, nhiều tàu thương mại không thể hoạt động. Đối với ngành thủy sản, ngay cả những lô hàng không trực tiếp đi qua khu vực xung đột vẫn chịu chi phí tăng do tàu trong chuỗi vận chuyển có ghé qua vùng chiến sự".
Chuỗi tàu lạnh vận chuyển thủy sản là nhóm dễ tổn thương nhất do yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản và thời gian vận chuyển. Khi lịch bay bị xáo trộn, nguồn cung thủy sản tươi phụ thuộc đường hàng không có nguy cơ thiếu hụt chỉ sau vài ngày, buộc các nhà nhập khẩu chuyển sang hàng đông lạnh. Tuy nhiên, kênh này cũng đối mặt với thách thức khi việc đặt chỗ container lạnh bị hạn chế hoặc tạm dừng.
Bà Lê Hằng cảnh báo: "Nếu xung đột kéo dài, việc chuyển hướng hành trình sẽ trở thành thông lệ mới. Phí bảo hiểm duy trì ở mức cao, phụ phí rủi ro chiến tranh được giữ nguyên và năng lực vận chuyển container lạnh vào vùng Vịnh bị giới hạn. Chi phí nhập khẩu thủy sản vào Trung Đông có thể duy trì ở mức cao trong nhiều tháng, đồng thời gây biến động giá lan sang các thị trường liên quan".
Cà phê và rau quả cũng chịu tác động không nhỏ
Chiến sự tại Trung Đông còn ảnh hưởng đến hàng xuất khẩu đi châu Âu. Đêm 2.3 (giờ Việt Nam), sàn giao dịch cà phê London mở cửa với giá đồng loạt tăng mạnh. Kỳ hạn giao tháng 5.2026, giá cà phê robusta tăng 148 USD/tấn lên 3.772 USD/tấn, trong khi cà phê arabica tăng 80 USD/tấn lên 6.270 USD/tấn.
Ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê hàng đầu Việt Nam, nhận định: "Đây là cách thị trường hàng hóa phản ứng với tình hình căng thẳng. Nếu tình hình tiếp tục kéo dài, giá cả hàng hóa có thể tiếp tục tăng và xuất khẩu cà phê Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng. Châu Âu là thị trường chính tiêu thụ cà phê Việt Nam, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng gây tác động lớn".
Mặt hàng rau quả cũng không ngoại lệ. Ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận, cho biết: "Khi chiến sự xảy ra, hàng hóa xuất khẩu đi châu Âu gặp nhiều khó khăn. Cước hàng không tăng thêm đến 1,5 USD/kg, từ 4 USD lên 5,5 USD/kg, làm mất lợi thế cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam. Nếu tình hình căng thẳng kéo dài, nguồn cung rau quả vào EU sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng".
Doanh nghiệp tìm giải pháp ứng phó
Ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP phát triển sản xuất - thương mại Sadaco, chia sẻ: "Doanh nghiệp chúng tôi có mấy đơn hàng đúng ra đã xuất cảng nhưng hãng tàu thông báo tạm dừng. Một số đối tác đang trên đường đến Việt Nam cũng bị kẹt lại ở Dubai. Có rất nhiều tình huống bất ngờ và thách thức mà chúng ta không lường hết được".
Để giảm thiểu rủi ro, bà Lê Hằng khuyến nghị các doanh nghiệp thủy sản cần chủ động đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại kho lạnh khu vực, ưu tiên hợp đồng vận chuyển dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay, đồng thời theo dõi sát diễn biến bảo hiểm hàng hải và chính sách của các hãng tàu.
Nhìn chung, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra một cơn địa chấn trong ngành vận tải biển, với những hệ lụy kéo dài đến nền kinh tế toàn cầu và đặc biệt là xuất khẩu của Việt Nam. Sự ổn định sớm của tình hình là yếu tố then chốt để ngăn chặn các tác động tiêu cực lan rộng.
