Xung đột Trung Đông đe dọa xuất khẩu nông sản Việt Nam, Bộ Nông nghiệp cảnh báo thiệt hại lớn
Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 2 của Bộ Nông nghiệp - Môi trường diễn ra vào ngày 11 tháng 3, ông Trần Gia Long, Vụ phó Kế hoạch - Tài chính, đã nhấn mạnh rằng xung đột Trung Đông đang gây ra những tác động trực tiếp và gián tiếp đến xuất khẩu nông sản và sản xuất nông nghiệp của Việt Nam. Tình hình này không chỉ làm tăng giá dầu thế giới mà còn dẫn đến biến động mạnh trong chi phí vận tải, đẩy giá nhiều mặt hàng lên cao.
Tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và vận chuyển
Theo ông Long, xung đột Trung Đông đã khiến giá dầu thế giới tăng cao, dẫn đến chi phí vận tải biến động mạnh. Cụ thể, giá phân bón urê đã tăng lên mức 540 - 545 USD/tấn, đây là mức cao nhất từ năm 2025, khiến chi phí sản xuất trong nước tăng từ 3 - 5%. Ngoài ra, chi phí logistic và cước vận tải cũng tăng từ 25 - 35%, trong khi thời gian vận chuyển kéo dài hơn 7 - 14 ngày. Điều này đang làm giảm sức cạnh tranh của các sản phẩm gỗ và thủy sản xuất khẩu từ Việt Nam.
Ông Long cũng cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản của Việt Nam đến Trung Đông đạt 1,74 tỉ USD, chỉ chiếm 2% trong tổng kim ngạch. Tuy nhiên, xung đột hiện nay đang làm gia tăng rủi ro và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu toàn ngành trong năm 2026.
Ba kịch bản dự báo thiệt hại từ Bộ Nông nghiệp - Môi trường
Để ứng phó với tình hình, Bộ Nông nghiệp - Môi trường đang xây dựng ba kịch bản dự báo tác động và các giải pháp ứng phó cụ thể:
- Kịch bản thứ nhất: Nếu xung đột Trung Đông kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản sẽ giảm 1 tỉ USD.
- Kịch bản thứ hai: Nếu xung đột kéo dài 3 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản giảm 3 - 3,5 tỉ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm 500 - 600 triệu USD; châu Âu giảm 1,5 - 1,6 tỉ USD; Bắc Phi giảm từ 200 - 250 triệu USD.
- Kịch bản thứ ba: Nếu xung đột kéo dài 1 năm, xuất khẩu sang Trung Đông gần như bị gián đoạn, xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi giảm 50% so với năm 2025. Điều này có thể khiến tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành giảm từ 7 - 8 tỉ USD.
Gián đoạn vận tải và chi phí bảo hiểm tăng cao
Ông Lê Bá Anh, Phó cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến - Phát triển thị trường, cho biết xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Đông đến hết tháng 2 đạt khoảng 276 triệu USD, trung bình mỗi tháng đạt hơn 100 triệu USD. Xung đột ở Trung Đông đang gây ra gián đoạn vận tải, với một số hãng tàu biển thông báo ngừng vận chuyển đến khu vực này. Chi phí bảo hiểm cũng gia tăng mạnh, ảnh hưởng toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt là các chuỗi đòi hỏi container lạnh như thủy sản và rau quả.
Ông Anh nhận định, dự báo năm nay xuất khẩu nông lâm sản đi Mỹ và các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN sẽ thuận lợi, góp phần bù đắp vào sự thiếu hụt của thị trường Trung Đông. Ông nói: "Chúng tôi đang phối hợp với Bộ Công thương, Bộ Tài chính và hệ thống các cơ quan thương vụ ở nước ngoài để theo dõi các thị trường, kịp thời đề xuất các giải pháp, đưa ra khuyến nghị kịp thời với các doanh nghiệp chủ động ứng phó linh hoạt, mục tiêu là duy trì nhịp độ tăng trưởng của toàn ngành."
Tập trung khai thác thị trường Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội xuất khẩu rau quả Việt Nam, cho biết riêng mặt hàng rau quả, nếu cộng cả thị phần Trung Đông và EU thì chỉ chiếm trên dưới 10% tổng kim ngạch. Trong bối cảnh hiện nay, các doanh nghiệp cần tập trung khai thác cơ hội từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản.
Ông Nguyên giải thích: "Xung đột Trung Đông khiến vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn thì rau quả từ EU, Bắc Phi, Nam Mỹ sẽ rất khó khăn vận chuyển đến Trung Quốc và nước này sẽ phải tìm nguồn cung thay thế. Đây là cơ hội cho các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam. Bằng chứng là xuất khẩu chuối năm 2025, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản tăng mua hàng từ Việt Nam để thay thế nguồn cung từ Nam Mỹ nên tổng giá trị cả năm đạt hơn 405 triệu USD, tăng 66% so với năm 2024."
Như vậy, mặc dù xung đột Trung Đông đang đặt ra những thách thức lớn cho xuất khẩu nông sản Việt Nam, nhưng việc tập trung vào các thị trường truyền thống và linh hoạt ứng phó có thể giúp giảm thiểu thiệt hại và duy trì tăng trưởng trong dài hạn.
