Xung đột Trung Đông đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt chủ động ứng phó
Theo đánh giá từ Cục Xuất nhập khẩu, xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đang làm gia tăng đáng kể rủi ro đối với hoạt động vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Giá dầu và nhiên liệu được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới, kéo theo sự leo thang của chi phí vận tải biển, vận tải hàng không cùng các loại phụ phí logistics.
Eo biển Hormuz và nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng
Đáng chú ý, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại dầu mỏ thế giới - đang tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn cao khi Iran cảnh báo khu vực này không còn an toàn. Điều này buộc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hải trình, làm tăng thời gian vận chuyển và chi phí khai thác, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Trước tình hình này, Cục Xuất nhập khẩu đã đề nghị các hiệp hội ngành hàng thường xuyên cập nhật thông tin, phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý để kịp thời thông báo đến hội viên. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa, nhằm tránh phát sinh ách tắc không đáng có.
Khuyến nghị chi tiết cho doanh nghiệp
Các doanh nghiệp được khuyến nghị phân tích sát sao số liệu xuất nhập khẩu, theo dõi chặt chẽ biến động địa chính trị và các yếu tố ảnh hưởng như tình hình tàu hàng, giá cước, chi phí và phụ phí vận tải. Việc này nhằm sớm xây dựng kịch bản ứng phó linh hoạt, giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh cước phí vận tải biển đã tăng vọt sau khi chiến sự ở Trung Đông bùng phát.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa và thích ứng, nhằm hạn chế rủi ro trong thương mại và vận chuyển quốc tế. Chuẩn bị phương án phản ứng linh hoạt là yếu tố then chốt để bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn nghiêm trọng.
Đa dạng hóa thị trường và đối tác
Cục Xuất nhập khẩu cũng đề nghị tăng cường phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Mục tiêu là tìm kiếm thêm thị trường và đơn hàng mới, đa dạng hóa đối tác, giảm sự phụ thuộc vào một số tuyến vận tải nhạy cảm, từ đó nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Tác động đến các ngành hàng cụ thể
Về quy mô thương mại, Trung Đông không phải là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, nhưng lại giữ vai trò quan trọng ở một số ngành hàng. Israel hiện là một trong những đối tác thương mại chủ chốt của Việt Nam tại khu vực này, với kim ngạch trao đổi hai chiều những năm gần đây đạt hàng tỷ USD mỗi năm. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực bao gồm điện thoại, linh kiện điện tử, thủy sản, cà phê, giày dép và dệt may.
Trong khi đó, thương mại với Iran có quy mô khiêm tốn hơn, chủ yếu tập trung vào cà phê, hạt tiêu, sản phẩm nhựa và một số mặt hàng nông sản. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại không nằm ở quy mô song phương, mà ở vị trí địa chiến lược của khu vực Trung Đông đối với các tuyến hàng hải quốc tế.
Ảnh hưởng đến tuyến vận chuyển chính
Phần lớn hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang châu Âu, châu Phi và một phần sang Mỹ đều đi qua khu vực Biển Đỏ, kênh đào Suez và eo biển Hormuz. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể làm đảo lộn chi phí và tiến độ giao hàng, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.
Ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) - chia sẻ, xung đột tại khu vực Biển Đỏ không chỉ ảnh hưởng đến các lô hàng xuất trực tiếp sang Trung Đông như UAE hay Ả Rập Xê Út, mà còn tạo tác động lan tỏa sang thị trường châu Âu. Phần lớn tuyến vận tải biển từ châu Á sang châu Âu đều đi qua kênh đào Suez và Biển Đỏ.
Khi rủi ro an ninh gia tăng, nhiều hãng tàu buộc phải đổi hướng, vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi), khiến hành trình kéo dài thêm nhiều ngày, thậm chí cả tuần. Với nhóm hàng trái cây tươi, yếu tố thời gian mang tính quyết định. Chỉ cần chậm vài ngày đã có thể ảnh hưởng đến độ tươi, hình thức và giá bán, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Ngành dệt may đối mặt với thách thức lớn
Ông Phạm Quang Anh - Tổng Giám đốc Công ty CP May mặc Dony - cho biết, doanh nghiệp đang theo dõi sát các lô hàng xuất khẩu sang Jordan, thị trường hiện chiếm gần 20% tổng kim ngạch xuất khẩu. Hàng may mặc từ Việt Nam xuất sang Jordan chủ yếu quá cảnh qua khu vực Biển Đỏ - tuyến vận tải chịu tác động trực tiếp nếu căng thẳng Trung Đông leo thang.
Trong những đợt bất ổn trước đây, thời gian giao hàng từng tăng từ khoảng một tháng lên tới 3-4 tháng, tức gấp nhiều lần thông lệ. Cước vận chuyển container 40 feet cũng có thời điểm tăng từ khoảng 1.500 USD lên 5.000 USD, chưa kể phụ phí bảo hiểm chiến tranh. “Chỉ cần chậm 15-20 ngày đã có thể lỡ mùa bán hàng, còn nếu kéo dài vài tháng thì coi như mất cả mùa”, ông Quang Anh nhấn mạnh.
Với ngành dệt may, lĩnh vực mà vòng đời sản phẩm ngắn và phụ thuộc lớn vào yếu tố mùa vụ, thiệt hại không chỉ nằm ở chi phí vận chuyển tăng thêm, mà ở nguy cơ đứt gãy toàn bộ chu kỳ kinh doanh của khách hàng. Hiện Dony dự kiến xuất 1 container 40 feet sang Jordan trong hai tuần tới và đang làm việc chặt chẽ với đơn vị logistics để cập nhật diễn biến tuyến tàu.
Theo ông Quang Anh, nhu cầu thị trường chưa có dấu hiệu sụt giảm đáng kể; điều khiến doanh nghiệp quan ngại nhất vẫn là biến động logistics, có thể làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế hoạch sản xuất và xuất khẩu trong năm nay.
