Xung đột Trung Đông leo thang, doanh nghiệp xuất khẩu Việt đối mặt rủi ro chuỗi cung ứng
Xung đột Trung Đông leo thang sau các cuộc tấn công quân sự gần đây đang khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam lo ngại về nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, cước vận tải tăng vọt và rủi ro hỏng nông sản tươi. Sự kiện ngày 28/2, khi Mỹ và Israel tập kích Iran dẫn đến thiệt mạng của lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, đã kích hoạt chiến dịch đáp trả từ Iran nhằm vào lãnh thổ Israel và các căn cứ Mỹ trong khu vực. Giới phân tích cảnh báo diễn biến này có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng toàn cầu và hoạt động giao thương quốc tế.
Doanh nghiệp xuất khẩu thận trọng theo dõi tình hình
Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 tại Đồng Nai hiện có một số container hạt điều đang trên đường vận chuyển sang Trung Đông. Ông Tạ Quang Huyên, Tổng giám đốc Hoàng Sơn 1, cho biết việc giao hàng của doanh nghiệp chưa bị ảnh hưởng trực tiếp, nhưng họ vẫn bám sát tình hình để đề phòng rủi ro. Việt Nam xuất khẩu lượng lớn hạt điều sang các thị trường như Jordan, Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi Iran và UAE nhập khẩu ít hơn. Phần lớn hợp đồng xuất khẩu của công ty sang khu vực này được thực hiện theo điều kiện FOB, nghĩa là doanh nghiệp giao hàng tại cảng và nhận thanh toán khi hoàn tất bộ chứng từ, còn đối tác chịu trách nhiệm thuê tàu và trả cước vận chuyển.
Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vina T&T Group, cũng chia sẻ tâm lý thận trọng tương tự. Doanh nghiệp chưa nhận được thông báo thay đổi cước phí hay lịch trình tàu, và hoạt động xuất khẩu vẫn diễn ra bình thường. Tuy nhiên, công ty đã quyết định tạm ngưng các đơn hàng chưa khởi hành để theo dõi và đánh giá mức độ leo thang của chiến sự.
Rủi ro logistics và tác động đến chuỗi cung ứng
Hàng Việt xuất sang khu vực Trung Đông chủ yếu bằng đường biển, đi qua hành lang Suez - Biển Đỏ, một tuyến hàng hải huyết mạch nối châu Á với châu Âu và Trung Đông. Ông Tạ Quang Huyên lo ngại rằng nếu rủi ro tại Biển Đỏ gia tăng do xung đột kéo dài, các hãng tàu có thể phải chuyển hướng hải trình vòng qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Thời gian vận chuyển theo tuyến này có thể dài thêm từ 8-10 ngày, thậm chí nửa tháng, dẫn đến giá cước và phụ phí bảo hiểm tăng cao.
Theo ông Huyên, cước tàu biển có thể tăng 20-30%, nhưng trên tổng giá trị đơn hàng, chi phí đội lên thực tế chỉ khoảng 1-2%, tối đa 3%. Ông nhấn mạnh rằng chi phí logistics với các đơn hàng sang Trung Đông chiếm khoảng 10-20% giá thành, nên biến động cước chưa tạo áp lực quá lớn. Trong khi đó, ông Tùng dự báo thời gian vận chuyển sẽ tăng đáng kể, tương tự giai đoạn căng thẳng Biển Đỏ trước đây, với hải trình có thể kéo dài thêm hơn 10 ngày, đẩy chi phí tăng khoảng 10%.
Nguy cơ hỏng nông sản tươi và thiếu container
Ngoài rủi ro logistics, các doanh nghiệp còn lo ngại về nguy cơ thiếu container rỗng và nông sản tươi bị hỏng khi thời gian tàu quay vòng kéo dài. Ông Tạ Quang Huyên bày tỏ lo lắng rằng nếu hải trình bị gián đoạn, container rỗng trở lại chậm sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch nhập khẩu điều thô từ Tây Phi như Ghana và Bờ Biển Ngà. Công ty Hoàng Sơn 1 hiện phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu này để sản xuất mùa vụ mới.
Với Vina T&T, ông Nguyễn Đình Tùng cho biết điều đáng lo hơn là rủi ro thời hạn bảo quản của nông sản tươi. Thông thường, thời gian bảo quản tối đa với trái nhãn tươi là 45 ngày, bưởi và dừa khoảng 70 ngày, và 35 ngày với thanh long, xoài. Việc kéo dài hải trình có thể ảnh hưởng đến chất lượng của nhiều loại trái cây tươi có thời hạn bảo quản ngắn, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc lại cơ cấu sản phẩm xuất khẩu.
Tác động vĩ mô và khuyến nghị từ cơ quan chức năng
Trung Đông là thị trường được các doanh nghiệp Việt mở rộng xuất khẩu vài năm trở lại đây, với các thị trường trọng điểm như UAE, Saudi Arabia và Israel. Theo số liệu của Bộ Công Thương, năm ngoái, gần 6 tỷ USD hàng Việt được xuất sang UAE, trong khi Saudi Arabia là 2 tỷ USD và Israel hơn 865 triệu USD.
Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương nhìn nhận các đợt tấn công quân sự tại Iran gây bất ổn và rủi ro cao với vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Cơ quan này dự báo giá các mặt hàng tiêu dùng, nhiên liệu và dầu sẽ tăng trong thời gian tới. Đại diện Cục phân tích rằng giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy cước vận tải biển và hàng không tăng theo, đồng thời việc nhiều quốc gia hạn chế hoặc đóng cửa không phận do an ninh chiến sự buộc các chuyến bay chở hàng phải chuyển hướng, kéo dài thời gian bay và gây tăng chi phí logistics.
Vận chuyển hàng bằng đường biển qua eo biển Hormuz cũng gần như đình trệ sau các cuộc không kích nhằm vào Iran của Mỹ và Israel. Iran đã cảnh báo các tàu thuyền rằng việc đi qua Hormuz hiện không an toàn, buộc các hãng tàu phải tránh xa vùng chiến sự hoặc thay đổi lộ trình, gây tăng thời gian vận chuyển và chi phí nhiên liệu đáng kể. Cục Xuất nhập khẩu nêu rõ việc này tác động tiêu cực gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam cũng như khu vực Trung Đông.
Trong công văn ngày 1/3, Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp theo dõi sát diễn biến, chủ động phương án ứng phó trước nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và vận tải quốc tế. Cục lưu ý doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, nguồn cung, và đặc biệt chú trọng các điều khoản về vận chuyển, bảo hiểm, bất khả kháng trong hợp đồng để hạn chế rủi ro.
Ảnh hưởng đến sức mua và triển vọng tương lai
Ông Nguyễn Đình Tùng cũng lo ngại sức mua tại các thị trường khu vực Trung Đông bị ảnh hưởng do người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Dubai, cửa ngõ trung chuyển chính sang các nước Trung Đông, đã chứng kiến đường phố vắng bóng người, cao tốc thưa thớt xe cộ và bầu trời không còn máy bay liên tục cất hạ cánh do xung đột khu vực.
Dù tỷ trọng xuất khẩu trái cây tươi vào khu vực này của Vina T&T chưa lớn, ông Tùng cho rằng nếu chiến sự lan rộng, hoạt động kinh doanh chắc chắn sẽ chịu tác động rõ rệt. Các doanh nghiệp như Hoàng Sơn 1 và Vina T&T đang duy trì giao dịch với khách hàng lâu năm tại Israel, Jordan và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, nhập nguyên liệu và giao nhận để ứng phó với tình hình bất ổn.
