WTO kêu gọi Trung Quốc điều chỉnh mô hình tăng trưởng để tránh rào cản thương mại
Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), bà Ngozi Okonjo-Iweala, đã đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ đối với Trung Quốc trong bài phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich ngày 13/2. Bà nhấn mạnh rằng mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu, vốn thúc đẩy sự phát triển của Trung Quốc trong 40 năm qua, không thể tiếp tục duy trì bền vững trong 40 năm tới. Đặc biệt, thặng dư thương mại của nước này đã tăng vọt lên mức 1.200 tỷ USD, một con số mà phần còn lại của thế giới khó có thể hấp thụ được.
Thặng dư thương mại kỷ lục và những lo ngại toàn cầu
Theo số liệu thống kê, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc trong năm 2025 đạt 3.770 tỷ USD, tăng 5,5% so với năm 2024, trong khi nhập khẩu gần như đi ngang ở mức 2.580 tỷ USD. Riêng tháng 12/2025, xuất khẩu tăng 6,6% so cùng kỳ năm trước, vượt xa dự báo của các nhà kinh tế. Diễn biến này cho thấy các biện pháp thuế quan của Mỹ chưa làm suy yếu đáng kể thương mại của Trung Quốc với phần còn lại của thế giới.
Mặc dù xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm rõ rệt sau khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng và đẩy mạnh cuộc chiến thương mại, mức giảm này phần lớn đã được bù đắp nhờ tăng trưởng xuất khẩu sang các thị trường khác như Đông Nam Á, châu Phi, châu Âu và Mỹ Latinh. Các nhà kinh tế cho rằng xuất khẩu tiếp tục đóng vai trò là động lực quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế Trung Quốc, trong bối cảnh thị trường bất động sản suy yếu kéo dài và nhu cầu trong nước phục hồi chậm.
Ngành xuất khẩu chủ lực và những điều chỉnh chính sách
Một số ngành xuất khẩu chủ lực của Trung Quốc ghi nhận mức tăng đáng kể. Trong năm qua, xuất khẩu ô-tô tăng 19,4%, đạt 5,79 triệu xe, với xuất khẩu xe điện thuần túy tăng tới 48,8%. Trung Quốc nhiều khả năng tiếp tục giữ vị trí quốc gia xuất khẩu ô-tô lớn nhất thế giới năm thứ ba liên tiếp. Ngoài ra, nhu cầu toàn cầu đối với chip và các thiết bị điện tử cũng góp phần hỗ trợ xuất khẩu.
Tuy nhiên, thặng dư thương mại khổng lồ của Trung Quốc đang làm gia tăng lo ngại tại nhiều nền kinh tế, vốn quan ngại về tình trạng dư thừa công suất và làn sóng hàng hóa giá rẻ gây áp lực lên các ngành sản xuất trong nước. Để đối phó với tình hình, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã kêu gọi chủ động mở rộng nhập khẩu và thúc đẩy phát triển cân bằng giữa xuất khẩu và nhập khẩu.
Trung Quốc cũng đã chấm dứt các khoản hoàn thuế xuất khẩu mang tính trợ cấp đối với ngành năng lượng mặt trời, vốn là điểm gây căng thẳng lâu nay với Liên minh châu Âu (EU). Bên cạnh đó, nước này gần đây thông qua sửa đổi Luật Ngoại thương với tốc độ nhanh hơn thông lệ, được xem là tín hiệu cho thấy sẵn sàng điều chỉnh chính sách theo hướng giảm trợ cấp công nghiệp và thúc đẩy thương mại cởi mở hơn.
Triển vọng kinh tế và những thách thức phía trước
Năm 2026, các nhà kinh tế dự báo xuất khẩu của Trung Quốc sẽ tiếp tục tăng, dù với tốc độ chậm hơn, trong khi thặng dư thương mại nhiều khả năng vẫn duy trì trên ngưỡng 1.000 tỷ USD. Trước đó, số liệu cho thấy Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc trong năm 2025 đạt 140.187,9 tỷ nhân dân tệ, tăng 5% so năm 2024, đánh dấu sự kết thúc thắng lợi của Quy hoạch 5 năm lần thứ 14.
Cùng với đà hồi phục kinh tế, đời sống người dân Trung Quốc tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực, như thu nhập khả dụng bình quân đầu người tăng 5% và tổng mức bán lẻ hàng hóa tăng 3,7%. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn đối mặt với những "điểm nghẽn" cố hữu, bao gồm sự phụ thuộc lớn vào nhu cầu bên ngoài và tiêu dùng nội địa tăng trưởng chậm.
Bước sang năm 2026, các chuyên gia dự báo tăng trưởng của Trung Quốc có thể chậm lại ở mức khoảng 4,5%, với những thách thức từ làn sóng bảo hộ thương mại toàn cầu và chính sách thuế quan khó lường từ Mỹ. Lời cảnh báo của bà Okonjo-Iweala nhấn mạnh rằng nếu Trung Quốc không hành động kịp thời, thế giới có thể chứng kiến sự xuất hiện của nhiều rào cản thương mại mới, đe dọa đến sự ổn định của hệ thống thương mại đa phương.
