Việt Nam Vươn Lên Dẫn Đầu Thị Trường Tôm Hùm Trung Quốc
Chuyên trang an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu exim.foodmate.net của Trung Quốc mới đây công bố báo cáo cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cán cân cung cấp tôm hùm cho thị trường nước này. Trong khi tôm hùm Bắc Mỹ (Homarus americanus) từ lâu là loài xuất khẩu chính của Canada, thì những năm gần đây, tôm hùm đá (Panulirus homarus) và tôm hùm xanh (Panulirus ornatus) của Việt Nam đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần tại Trung Quốc.
Số Liệu Ấn Tượng Và Sự Trỗi Dậy Của Việt Nam
Khi số liệu nhập khẩu hải sản cả năm 2025 của Trung Quốc được công bố, các chuyên gia Canada nhận thấy tình hình cạnh tranh gay gắt hơn dự kiến. Cụ thể, năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu 24.067 tấn tôm hùm từ Việt Nam, trị giá 771,2 triệu USD, tăng 121,5% về số lượng và 112,5% về giá trị so với năm 2024, vượt xa con số 10.866 tấn và 363 triệu USD của năm trước. Nhờ đó, Việt Nam chính thức trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất cho Trung Quốc.
Australia cũng ghi nhận sự trở lại mạnh mẽ với xuất khẩu tôm hùm đá Tây Australia (Panulirus cygnus) đạt 6.950 tấn, trị giá 382,8 triệu USD, tăng đột biến 1.051% về số lượng và 1.714% về giá trị, trở thành nguồn cung lớn thứ tư. Ngược lại, xuất khẩu tôm hùm của Canada sang Trung Quốc năm 2025 chỉ đạt 15.355 tấn, trị giá 363,4 triệu USD, giảm 43% cả về số lượng và giá trị so với một năm trước, khiến nước này tụt xuống vị trí thứ hai dù vẫn là nhà cung cấp lớn. Mỹ đứng thứ ba với 9.931 tấn và 238,3 triệu USD, tăng nhẹ 18% về số lượng.
Tác Động Của Thuế Quan Và Lợi Thế Của Việt Nam
Xuất khẩu tôm hùm và cua tuyết của Canada sang Trung Quốc bắt đầu giảm mạnh từ tháng 3/2025, khi Bắc Kinh áp thuế 25% đối với hàng hóa Canada để đáp trả việc Ottawa áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc. Với mức thuế cơ bản 7%, tôm hùm Canada phải chịu tổng thuế lên đến 32%. Mặc dù hai bên đã đạt thỏa thuận giảm thuế hải sản xuống 15% từ ngày 1/3/2026, các chuyên gia Canada cho rằng điều chỉnh này có thể đã muộn, vì Việt Nam đã kịp thời nắm bắt cơ hội thống lĩnh thị trường.
Nghề nuôi tôm hùm của Việt Nam bùng nổ, chủ yếu hướng đến xuất khẩu sang Trung Quốc. Năm 2024, Việt Nam có khoảng 280.500 lồng nuôi, sản lượng hơn 5.870 tấn, xuất khẩu đạt 430 triệu USD. Đến năm 2025, con số này tăng hơn gấp đôi lên 25.437 tấn, trị giá 782,3 triệu USD, gần như toàn bộ xuất sang Trung Quốc. Tôm hùm Việt Nam được hưởng lợi từ việc không chịu thuế quan, cùng vị trí địa lý gần gũi giúp thời gian vận chuyển ngắn, đảm bảo sản phẩm tươi sống và chất lượng cao.
Ưu Điểm Và Thách Thức Song Hành
Các chuyên gia Canada nhận định, dù tăng trưởng nhanh, ngành nuôi tôm hùm Việt Nam vẫn ở giai đoạn đầu với nhiều thách thức. Phần lớn hoạt động nuôi trồng được thực hiện trên quy mô nhỏ, sử dụng lồng lưới gỗ truyền thống, trình độ kỹ thuật hạn chế, và phụ thuộc vào giống đánh bắt tự nhiên dẫn đến tỷ lệ sống không ổn định. Chi phí thức ăn cao cũng làm tăng tổng chi phí sản xuất.
Dữ liệu cho thấy, vào tháng 12/2025, giá trung bình của tôm hùm Việt Nam là 14,91 USD/pound, trong khi Canada chỉ 8,49 USD/pound, mang lại lợi thế giá rõ rệt cho Canada. Ngoài ra, trận lũ lịch sử tháng 11/2025 tại phường Sông Cầu, tỉnh Đăk Lăk (trước đây thuộc Phú Yên) đã gây thiệt hại nghiêm trọng, làm chết khoảng 21 triệu con tôm hùm, chiếm hơn 95% sản lượng địa phương, dẫn đến hủy hợp đồng và thiếu hụt nguồn cung tạm thời. Thời gian nuôi từ 10 đến 12 tháng để đạt kích thước thương phẩm khiến việc phục hồi khó khăn trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, ngành nuôi tôm hùm Việt Nam đang không ngừng cải thiện với việc nâng cấp trang thiết bị, sử dụng lồng nuôi chắc chắn hơn và mở rộng ra ngoài khơi để giảm rủi ro lũ lụt. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) chỉ ra nhu cầu tôm hùm xanh của Trung Quốc tăng nhanh, trong khi Việt Nam có nguồn cung dồi dào và khu vực nuôi trồng đang phục hồi tốt, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Canada Đối Mặt Với Cơ Hội Vàng Cuối Cùng
Kris Vascotto, giám đốc điều hành Liên minh Thủy sản Nova Scotia (NSSA) của Canada, nhấn mạnh nước này chỉ còn khoảng 12 tháng để điều chỉnh chiến lược nhằm duy trì vị thế trên thị trường Trung Quốc. Ông cho rằng cạnh tranh không chỉ xoay quanh giá cả mà còn liên quan đến hiệu quả hậu cần và hệ thống chất lượng sản phẩm.
Trong 11 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu tôm hùm của Canada đạt 71.572 tấn, trị giá gần 2 tỷ USD, giảm nhẹ so với cùng kỳ năm 2024 và ở mức thấp kỷ lục kể từ năm 2016. Các chuyên gia dự đoán việc giảm thuế từ tháng 3/2026 sẽ nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm Canada, nhưng sự gia tăng mạnh mẽ của tôm hùm nuôi Việt Nam vẫn là thách thức dài hạn.
Tại thị trường Trung Quốc, bối cảnh cạnh tranh đang thay đổi sâu sắc. Thuế quan chỉ là yếu tố ngắn hạn; việc mở rộng năng lực nuôi trồng và cải thiện hiệu quả chuỗi cung ứng mới là yếu tố then chốt quyết định tương lai ngành thương mại tôm hùm trong những năm tới.
