Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ thuế đối ứng, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt
Ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã ra phán quyết bác bỏ quyền áp mức thuế quan theo Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp (IEEPA). Đây vốn là cơ sở pháp lý mà chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump sử dụng để đánh thuế đối ứng vào hàng nhập khẩu có thặng dư thương mại lớn với Mỹ. Ngay sau đó, ông Trump đã ký sắc lệnh áp thuế toàn cầu 10% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974, có hiệu lực từ ngày 24/2, thay thế cơ chế vừa bị vô hiệu hóa.
Lợi ích ngắn hạn: Giảm chi phí và tăng quy mô đơn hàng
Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng từ Đại học Kinh tế Quốc dân, việc thuế được áp dụng theo diện toàn cầu đồng nghĩa với việc hàng Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ sẽ chịu mức tối thiểu 10%, tương tự các nước khác. Trong ngắn hạn, lợi ích rõ nhất là chi phí giảm. Các nhà nhập khẩu Mỹ có thể đặt mua lượng hàng lớn hơn do không còn phải phân bổ khoản đáng kể để nộp thuế. Điều này tạo cơ hội tăng quy mô đơn hàng, cải thiện dòng tiền và đẩy nhanh vòng quay sản xuất cho doanh nghiệp trong nước.
Việc giảm áp lực thuế cũng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh về giá. Gánh nặng chia sẻ chi phí giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu được giảm bớt, biên lợi nhuận có điều kiện cải thiện hoặc giữ vững. Trong trung hạn, doanh nghiệp có thể mạnh dạn mở rộng sản xuất, đầu tư thêm nhà xưởng, công nghệ và lao động để đáp ứng nhu cầu gia tăng từ thị trường Mỹ.
Cơ hội tái cơ cấu và tăng tốc xuất khẩu
Việc dỡ bỏ thuế cũng tạo động lực tái cơ cấu theo hướng tập trung vào các ngành có lợi thế so sánh cao như điện thoại và linh kiện, dệt may, nông sản, phần mềm. Những lĩnh vực này có cơ hội tăng tốc mạnh mẽ, góp phần nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông Lạng khẳng định: “Nếu phán quyết được thực thi đầy đủ, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ hưởng lợi rõ rệt cả về chi phí, quy mô đơn hàng và cơ hội mở rộng đầu tư trong thời gian tới.”
Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, có góc nhìn tương đồng. Khi IEEPA không còn được sử dụng, gánh nặng thuế quan đối với Việt Nam đã giảm đáng kể. Đồng thời, nguy cơ thuế bị áp đặt đột ngột giảm xuống giúp các nhà nhập khẩu Mỹ tự tin hơn trong kế hoạch mua hàng. Doanh nghiệp hai bên có điều kiện khôi phục đàm phán, nối lại các đơn hàng đang tạm ngưng và thúc đẩy tiến độ ký kết hợp đồng mới.
Nguy cơ tiềm ẩn từ các công cụ thuế quan khác
Tuy nhiên, theo ông Hoài, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ chỉ là một “khoảng lặng chính sách” bởi chính quyền Mỹ vẫn còn nhiều công cụ hợp pháp khác để gia tăng thuế nhập khẩu. Trong một số trường hợp, thậm chí còn áp mức cao hơn thuế đối ứng trước đây, nếu xét thấy cần thiết vì mục tiêu kinh tế hoặc chính trị thương mại.
- Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974 cho phép Tổng thống áp dụng biện pháp hạn chế nhập khẩu tạm thời (thuế bổ sung hoặc hạn ngạch) tối đa 150 ngày.
- Mục 301 của cùng Đạo luật cho phép Đại diện Thương mại Mỹ điều tra và áp dụng biện pháp đáp trả đối với các hành vi bị coi là không công bằng trong thương mại quốc tế.
- Mục 232 của Đạo luật Thương mại Mở rộng 1962 áp thuế hoặc hạn chế nhập khẩu vì lý do an ninh quốc gia.
Cùng với đó là các công cụ phòng vệ thương mại truyền thống theo luật Mỹ, bao gồm điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và chống lẩn tránh thuế. Nếu Mỹ kích hoạt các công cụ này, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt sẽ đối mặt với áp lực giảm giá và thu hẹp biên lợi nhuận.
Khuyến nghị chiến lược cho doanh nghiệp Việt
Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, cho rằng các động thái chính sách gần đây của Mỹ cho thấy yếu tố bảo hộ vẫn mang tính hệ thống và có thể tiếp tục thay đổi. Những điều chỉnh thuế quan tạo áp lực trực tiếp lên chi phí xuất khẩu, nhất là với các doanh nghiệp điện tử có biên lợi nhuận mỏng và phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ.
Về giải pháp, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam khuyến nghị:
- Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường duy nhất.
- Tuân thủ chặt chẽ quy tắc xuất xứ, minh bạch hóa chuỗi cung ứng và kiểm soát tỷ lệ nội địa hóa.
- Tăng cường tham gia các diễn đàn, mở rộng trao đổi với các hiệp hội trong khu vực ASEAN.
PGS, TS Nguyễn Thường Lạng bổ sung: doanh nghiệp cần tập trung tiết giảm chi phí, tối ưu logistics, và đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đồng thời, có thể cân nhắc phương án đầu tư hoặc liên doanh tại Mỹ để giảm tác động của hàng rào thuế quan.
Trong bối cảnh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 43,19 tỷ USD vào tháng 1/2026, tăng 30,13% so với năm 2025, việc nắm bắt cơ hội và ứng phó linh hoạt với thách thức sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam duy trì tăng trưởng bền vững.
