Ngày 28/7/2026, Bộ Công thương đã ra chỉ thị khẩn cấp tới các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sau khi Mỹ chính thức áp thuế 12,5% đối với hàng hóa có xuất xứ Việt Nam theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ. Biện pháp này có hiệu lực từ ngày 23/7/2026, dựa trên Bản ghi nhớ của Tổng thống Hoa Kỳ, trong đó Việt Nam là một trong 60 nền kinh tế bị Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) điều tra về việc chưa ban hành hoặc thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức.
Hàng Việt Nam chịu thuế 12,5% theo Mục 301
Bộ Công thương làm rõ rằng mức thuế 12,5% áp dụng cho hầu hết hàng hóa xuất xứ Việt Nam, trừ các sản phẩm được miễn theo Phụ lục của Bản ghi nhớ. Điều này đồng nghĩa với việc các mặt hàng chủ lực như dệt may, điện tử, năng lượng, nông sản đều nằm trong diện chịu thuế. Theo thông báo, phạm vi kiểm tra không chỉ giới hạn ở công đoạn sản xuất cuối cùng mà còn bao gồm toàn bộ chuỗi cung ứng từ nguyên liệu, linh kiện, bán thành phẩm đến các công đoạn gia công.
Bộ Công thương nhấn mạnh: "Đối với ngành dệt may, doanh nghiệp cần quan tâm không chỉ đến nơi cắt, may và hoàn thiện sản phẩm mà còn phải xác định nguồn gốc của bông, xơ, sợi, vải, thuốc nhuộm và các nguyên phụ liệu khác. Đối với ngành điện tử và năng lượng, việc kiểm soát cần bao quát cả linh kiện, vật liệu bán dẫn, pin, tấm quang điện, khoáng sản và các nguyên liệu đầu vào quan trọng."
Doanh nghiệp phải truy xuất nguồn gốc sâu rộng
Để giảm rủi ro thương mại, Bộ Công thương yêu cầu doanh nghiệp thực hiện các biện pháp sau: rà soát và lập bản đồ chuỗi cung ứng, xác định nhà cung cấp trực tiếp và gián tiếp; thu thập, lưu giữ hồ sơ về nguồn gốc nguyên liệu, linh kiện, địa điểm sản xuất, vận chuyển và giao nhận; phân loại nhà cung cấp theo mức độ rủi ro, tăng cường thẩm tra đối với nguồn hàng từ khu vực có cảnh báo; chuẩn hóa dữ liệu truy xuất theo từng sản phẩm, lô, mẻ hoặc số sê-ri; kiểm soát chặt chẽ xuất xứ, không thực hiện hoặc tiếp tay cho chuyển tải, thay nhãn, đóng gói đơn giản để khai báo xuất xứ Việt Nam; đưa yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, lao động và xuất xứ vào hợp đồng với nhà cung cấp; chuẩn bị đầu mối và hồ sơ để phản ứng nhanh khi cơ quan quản lý hoặc đối tác nhập khẩu yêu cầu xác minh.
Bộ Công thương lưu ý: "Việc cung cấp thông tin chậm, thiếu nhất quán hoặc không chứng minh được mối liên hệ giữa chứng từ và hàng hóa thực tế có thể làm tăng nguy cơ lô hàng bị kiểm tra, tạm giữ hoặc từ chối nhập khẩu." Theo đó, doanh nghiệp phải tổ chức hồ sơ theo cách có thể truy xuất ngược từ sản phẩm cuối cùng về nguyên liệu và truy xuất xuôi từ nguyên liệu đến các lô sản phẩm liên quan.
Thông tư 31/2026/TT-BCT về truy xuất nguồn gốc
Mới đây, Bộ Công thương đã ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Theo thông tư, thương nhân có thể khai báo trực tiếp trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ tại địa chỉ www.VeriGoods.vn hoặc xây dựng hệ thống nội bộ và kết nối dữ liệu với Bộ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để doanh nghiệp thực hiện truy xuất, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Bộ Công thương nhấn mạnh rằng bản ghi nhớ của Hoa Kỳ không quy định trực tiếp một quy trình truy xuất nguồn gốc cụ thể cho từng doanh nghiệp. Tuy nhiên, để chứng minh sản phẩm không sử dụng lao động cưỡng bức, doanh nghiệp phải có khả năng xác định và cung cấp thông tin đáng tin cậy về nguồn gốc nguyên liệu, nhà cung cấp, địa điểm sản xuất và các công đoạn hình thành sản phẩm.
Nguy cơ từ chuỗi cung ứng dài và nhiều tầng
Những ngành có chuỗi cung ứng dài, nhiều tầng như dệt may, điện tử cần đặc biệt lưu ý. Bộ Công thương chỉ ra rằng phạm vi hàng hóa có nguy cơ bị Mỹ kiểm tra về lao động cưỡng bức, chuyển tải hoặc lẩn tránh biện pháp thương mại không hoàn toàn trùng với Danh mục hàng hóa rủi ro cao của Việt Nam. Nhiều sản phẩm dệt may hiện thuộc nhóm rủi ro trung bình; một số nhiên liệu thuộc nhóm rủi ro cao; trong khi bông, xơ, sợi, linh kiện bán dẫn, tấm quang điện, pin lưu trữ chưa phải tất cả đều được phân loại là hàng hóa rủi ro cao theo quy định trong nước. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động truy xuất sâu hơn theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu, kể cả khi nguyên liệu đó chưa thuộc Danh mục rủi ro cao.
Bộ Công thương khuyến cáo các doanh nghiệp nếu không tuân thủ có thể đối mặt với việc hàng hóa bị tạm giữ, từ chối nhập khẩu, thậm chí bị áp thuế bổ sung. Việc thực hiện nghiêm túc các hướng dẫn trên không chỉ giúp giảm rủi ro thương mại mà còn nâng cao uy tín của hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.
