Chiều 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), một trong những dự luật quan trọng nhất của nhiệm kỳ. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày tờ trình của Chính phủ, nêu rõ 7 nhóm chính sách lớn nhằm đổi mới toàn diện công tác quản lý đất đai.
7 nhóm chính sách trọng tâm
Chính phủ nhấn mạnh việc đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp, số hóa, đơn giản hóa hệ thống quy hoạch phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Điều này nhằm tạo sự đồng bộ và hiệu quả trong quản lý đất đai từ Trung ương đến cơ sở.
Nhóm chính sách thứ hai hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch. Cụ thể, luật sẽ quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế khai thác quỹ đất cơ quan, trụ sở dôi dư và ưu tiên đất cho giáo dục, y tế, nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội và các lĩnh vực ưu tiên phát triển.
Thu hồi đất: Từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống
Một trong những điểm mới nổi bật là nhóm chính sách về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Ông Trịnh Việt Hùng nêu rõ: “Chuyển mạnh từ tư duy ‘bồi thường tài sản bị thu hồi’ sang tư duy ‘tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất’, bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”.
Chính phủ cũng đặt mục tiêu rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng, bổ sung cơ chế linh hoạt đối với dự án trọng điểm, cấp bách và trường hợp có sự đồng thuận cao của người dân. Điều này kỳ vọng sẽ giảm thiểu khiếu kiện, đẩy nhanh tiến độ các dự án phát triển kinh tế - xã hội.
Đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất
Chính phủ đề ra định hướng chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển về đất đai. Giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch; điều tiết địa tô chênh lệch, điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất đai, phòng chống đầu cơ, thao túng giá.
Nhóm chính sách về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất được hoàn thiện theo hướng khơi thông nguồn lực tài nguyên thông qua mở rộng cơ chế sử dụng đất đa mục đích, khai thác không gian đa chiều, không gian trên cao và lấn biển, thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai. Đây được xem là giải pháp quan trọng để tận dụng tối đa quỹ đất hiện có.
Cải cách hành chính và xử lý tồn đọng
Chính phủ cũng đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Nhóm chính sách cuối cùng là đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm. Mục tiêu là tạo môi trường sử dụng đất lành mạnh, bền vững.
Tách bạch xác định giá đất với cơ chế bồi thường
Tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi báo cáo về sự chồng chéo giữa Luật Đất đai và Luật Nhà ở về chuyển mục đích sử dụng đất cho dự án nhà ở. Ông đề nghị Chính phủ chỉ đạo thống nhất quan điểm chính sách, phân định rõ phạm vi điều chỉnh của các luật.
Thường trực Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu xây dựng cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh bảo đảm hợp lý, tách bạch xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Theo ông Mãi, việc ban hành hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường cùng với bảng giá đất (bỏ quy định về giá đất cụ thể) sẽ tạo sự thuận lợi, đơn giản, chủ động cho cơ quan nhà nước.
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra thách thức: việc xây dựng phương pháp định giá có tính khoa học để bảo đảm tính khả thi, cũng như các địa phương tự ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh, tỷ lệ tính thu là một thách thức rất lớn. Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng, chỉ quy định tại Luật những nội dung mang tính nguyên tắc về giá đất, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tiễn và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ.
Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội Khóa XVI đã được triệu tập. Những thay đổi căn bản trong tư duy quản lý đất đai hứa hẹn mang lại tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội, đặc biệt là quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi.
