Hạt điều Việt Nam chinh phục thị trường Trung Quốc, xuất khẩu tăng vọt dịp Tết
Ngành điều Việt Nam đang ghi nhận sự bứt phá ấn tượng khi xuất khẩu nhân điều chế biến trong tháng 1 đạt 65.000 tấn, mang về kim ngạch 434 triệu USD. Con số này thể hiện mức tăng mạnh mẽ 73,6% về khối lượng và 70,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Động lực chính của đà tăng trưởng đột ngột này xuất phát từ nhu cầu tiêu thụ tăng cao trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc.
Trung Quốc vượt Mỹ, trở thành thị trường xuất khẩu số một
Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi thị trường Trung Quốc lần đầu tiên vượt qua Mỹ để trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của hạt điều Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 1,115 tỉ USD, phản ánh sự ưa chuộng ngày càng tăng của người tiêu dùng nước này đối với sản phẩm điều chế biến từ Việt Nam. Các đối tác Trung Quốc đã đẩy mạnh nhập khẩu nhân điều để phục vụ nhu cầu tiêu dùng dịp Tết, góp phần quan trọng vào thành tích xuất khẩu chung của ngành.
Thách thức từ sự phụ thuộc nguyên liệu và cạnh tranh quốc tế
Mặc dù đạt được những thành tựu đáng kể, ngành điều Việt Nam vẫn phải đối mặt với không ít thách thức. Đặc thù cạnh tranh khốc liệt ngay từ nội bộ doanh nghiệp cùng với rủi ro cao do lệ thuộc đến 90% vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu là những vấn đề nan giải. Ông Nguyễn Văn Công, một chuyên gia với 40 năm kinh nghiệm trong ngành, chia sẻ về tình hình thị trường nguyên liệu: "Ngành điều năm nào cũng vậy, cứ vào đầu vụ là giá cả biến động dữ dội. Mới đầu vụ mà giá hạt điều bình thường mọi năm chỉ khoảng 1.300 USD nhưng năm nay đã lên đến 2.000 USD/tấn ở Campuchia."
Thị trường Campuchia hiện có sản lượng hạt điều lên đến trên 1 triệu tấn, chiếm khoảng 30% nhu cầu sản lượng của ngành điều Việt Nam. Các doanh nghiệp đang chú trọng khai thác nguồn nguyên liệu từ đây, với kỳ vọng sản lượng năm nay sẽ tiếp tục gia tăng. Ông Công cũng lạc quan nhận định: "Tại Việt Nam, kinh nghiệm 40 năm trong ngành điều của tôi cho thấy thời tiết, khí hậu năm nay rất thuận lợi, không có hiện tượng El Niño, La Niña, chưa có hiện tượng sương muối, từ đó có thể dự báo sản lượng cũng như chất lượng sẽ gia tăng."
Áp lực từ các nước châu Phi và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam
Một thách thức khác đến từ việc các nước châu Phi, vốn là nguồn cung nguyên liệu chính, đang từng bước đầu tư máy móc và phát triển công nghệ chế biến. Ông Công phân tích: "Trong nhiều năm nay, các nước châu Phi đã không chỉ xuất khẩu điều thô nguyên liệu mà họ đã từng bước đầu tư máy móc để chế biến điều nhân, lộ trình giống như con đường của chúng ta đã đi qua từ nhiều năm trước." Điều này tạo ra sự mất công bằng cho các nhà máy chế biến điều của Việt Nam, đồng thời khiến nguyên liệu nhập khẩu có phẩm cấp thấp hơn, làm giảm lợi nhuận.
Tuy nhiên, ngành điều Việt Nam vẫn sở hữu những lợi thế cạnh tranh đặc thù mà châu Phi khó có thể bắt kịp trong thời gian ngắn. Ông Công khẳng định: "Đó là sự khéo léo, cần cù, chịu khó của người lao động. Máy móc của họ chỉ làm được một số công đoạn sơ chế, nhưng đến khâu bóc vỏ lụa thì đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo tay của công nhân. Tôi có thể khẳng định rất lâu, rất lâu nữa thì ngành điều của châu Phi mới khắc phục được và bắt kịp Việt Nam."
Định hướng phát triển và cơ hội trong chuỗi giá trị toàn cầu
Ngành điều Việt Nam đã có lịch sử phát triển hàng chục năm, từ cây xóa đói giảm nghèo trở thành một ngành công nghiệp tỉ đô. Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 5,5 tỉ USD và dự kiến năm 2026 sẽ tiếp tục giữ vững thành tích. Mặc dù cán cân xuất - nhập có biên độ ngày càng hẹp, các nhà máy chế biến vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết việc làm và đảm bảo an sinh xã hội tại địa phương.
Về thị trường tiêu thụ, sự sụt giảm nhu cầu ở Mỹ và châu Âu đã được bù đắp phần nào bởi sự mở rộng mạnh mẽ tại thị trường Trung Quốc. Ông Công nhấn mạnh: "Đặc biệt, thị trường Trung Quốc ngày càng ưa chuộng hạt điều Việt Nam, bù đắp vào tỷ lệ giảm sút của các thị trường khác."
Để vượt qua những thách thức và nắm bắt cơ hội, ngành điều Việt Nam cần hướng đến việc nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu số lượng lớn. Việc phát triển các sản phẩm chế biến sâu như điều rang, điều tẩm vị, snack lành mạnh và đặc biệt là tham gia vào ngành thực phẩm giá trị cao như sữa hạt điều được xem là hướng đi chiến lược. Tận dụng xu hướng tiêu dùng xanh và lành mạnh toàn cầu, hạt điều Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, bền vững và hiệu quả hơn.
