Từ nghiên cứu khoa học, sản xuất giống đến chế biến, kiểm định chất lượng và phát triển thương hiệu, một hệ sinh thái dược liệu hiện đại đang được xây dựng, góp phần khẳng định vị thế sâm Ngọc Linh Đà Nẵng trên bản đồ dược liệu Việt Nam. Sâm Ngọc Linh được ví như “cây tỷ phú”, mở ra sinh kế bền vững, góp phần xóa đói, giảm nghèo và nâng cao đời sống người dân tại các xã vùng núi, biên giới của thành phố Đà Nẵng.
Phát triển sâm Ngọc Linh dưới tán rừng
Hàng trăm năm qua, người Xơ Đăng, Ca Dong, Bh’nong ở các xã Trà Linh, Trà Tập, Trà Vân, Trà Leng, Nam Trà My của thành phố Đà Nẵng đưa cây sâm Ngọc Linh tự nhiên về trồng và chăm sóc dưới những tán rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.200m đến 2.000m. Diện tích sâm Ngọc Linh ở các xã này hiện nay phát triển hơn 4.000ha.
Đến nay Đà Nẵng có 18 tổ chức, doanh nghiệp và 41 nhóm hộ thuê môi trường rừng trồng sâm Ngọc Linh với tổng diện tích 825,44ha; hơn 10 doanh nghiệp thu mua và chế biến sâm Ngọc Linh. Trong đó, các doanh nghiệp tập trung vào các sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh với lượng nguyên liệu tiêu thụ khoảng 50-60kg/năm.
Chương trình phát triển giai đoạn 2026-2035
Năm 2025, thành phố Đà Nẵng phê duyệt Chương trình nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ phát triển sản phẩm sâm Ngọc Linh và dược liệu trên địa bàn giai đoạn 2026-2035, với định hướng phát triển bền vững, kết hợp bảo tồn nguồn gien. Đẩy mạnh mô hình trồng dưới tán rừng, mô hình trồng trong nhà lưới, nhà màng, thân thiện với môi trường, du lịch sinh thái và chăm sóc sức khỏe; thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững của thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026-2035.
Hiện nay, Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu (Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng) đang quản lý 50,25ha rừng tự nhiên tại Thôn 2, xã Trà Linh. Trong đó, phần diện tích phục vụ bảo tồn nguồn gien được quy hoạch riêng; khu vực sản xuất cây giống được tổ chức theo hướng chuyên biệt nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển vùng trồng trong thời gian tới. Trung tâm duy trì sản xuất khoảng 200.000 cây giống mỗi năm và đặt mục tiêu nâng công suất lên khoảng 500.000 cây vào năm 2030.
Ngoài nhiệm vụ bảo tồn nguồn gien gốc, trung tâm còn nghiên cứu khoa học, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về sâm Ngọc Linh và dược liệu; cung ứng cây giống; sản xuất các mặt hàng đặc hữu.
Đề án nâng cao năng lực đến năm 2030
Ông Phạm Nam Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng cho biết, hiện Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu đang xây dựng Đề án nâng cao năng lực đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 với 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Nâng cao năng lực bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, dược liệu; phát triển sản xuất và chuẩn hóa quy trình cây giống; kiểm định nguồn gốc, xuất xứ cây giống; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ; tăng cường hợp tác, liên kết trong sản xuất. Mục tiêu của đề án là xây dựng trung tâm trở thành đơn vị khoa học chuyên sâu về sâm Ngọc Linh và dược liệu.
Dự án hợp tác với THACO
Thành phố Đà Nẵng đang phối hợp Tập đoàn THACO triển khai dự án “Sản xuất trồng trọt sâm Ngọc Linh tập trung theo phương pháp công nghiệp kết hợp trồng cây lâm nghiệp (rừng sản xuất) và dược liệu dưới tán rừng” tại hai xã: Trà Linh và Trà Tập, với tổng diện tích 4.600ha, trong đó, 1.275ha dành cho trồng sâm Ngọc Linh, 3.325ha phát triển cây lâm nghiệp, dược liệu dưới tán rừng và xây dựng hạ tầng giao thông khác. Dự án triển khai trong giai đoạn 2026-2031. Mục tiêu phát triển bền vững vùng nguyên liệu sâm Ngọc Linh, gia tăng giá trị kinh tế, hình thành chuỗi khép kín từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương.
Theo định hướng, sẽ xây dựng vùng trồng sâm Ngọc Linh tại khu vực có độ cao từ 1.000-1.500m, tổ chức sản xuất theo hướng công nghiệp, kết hợp trồng cây dược liệu, cây lâm nghiệp.
Kế hoạch quảng bá năm 2026
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho biết, thành phố vừa ban hành kế hoạch tổ chức chương trình giới thiệu, quảng bá sản phẩm sâm Ngọc Linh và dược liệu năm 2026, với chủ đề: Hành trình quốc bảo sâm Ngọc Linh-gắn kết không gian trải nghiệm sâm Ngọc Linh và dược liệu Đà Nẵng. Theo định hướng, sẽ xây dựng vùng trồng sâm Ngọc Linh tại khu vực có độ cao từ 1.000-1.500m, tổ chức sản xuất theo hướng công nghiệp, kết hợp trồng cây dược liệu, cây lâm nghiệp. Đây là kế hoạch đầu tiên của Đà Nẵng sau sắp xếp lại đơn vị hành chính, nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng của Chính phủ và thành phố về phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu; góp phần hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến thương mại, dịch vụ trên địa bàn thành phố.
Nghị quyết khuyến khích phát triển
Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031 vừa thông qua Nghị quyết ban hành Quy định Cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh, các cây dược liệu khác giai đoạn 2026-2030 với tổng kinh phí khoảng 136,4 tỷ đồng. Đối tượng áp dụng từ các hộ dân, nhóm hộ, cá nhân sinh sống tại địa phương đến các doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị quản lý rừng có dự án đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn.
Thực tế tại xã Trà Linh
Theo ông Trịnh Minh Hải, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trà Linh, thành phố Đà Nẵng, hiện tổng diện tích đã cho thuê mặt tiền rừng trên địa bàn xã Trà Linh mới chỉ đạt 671,86ha. Diện tích đang trồng sâm Ngọc Linh tại xã ước tính hơn 2.000ha, số lượng cây lên tới hơn 50 triệu cây. Giá trị quý hiếm của sâm Ngọc Linh không chỉ giúp người dân xã vùng cao này thoát nghèo, mà còn vươn lên làm giàu.
Tại buổi khảo sát thực tế vùng trồng sâm Ngọc Linh tại xã Trà Linh, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang đề cập bài toán sinh kế lâu dài cho người dân miền núi. Việc trồng sâm Ngọc Linh tại địa phương còn mang tính tự phát và quy mô nhỏ, thành phố cần khẩn trương rà soát quỹ đất để quy hoạch vùng dược liệu tập trung. Triển khai đề án xây dựng trung tâm nghiên cứu, bảo tồn nguồn gien và phát triển giống sâm theo hướng liên kết vùng, kết nối giữa nhiều địa phương. Các cơ quan chuyên môn cần đẩy nhanh việc xác định vùng trồng, xây dựng tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu sâm Ngọc Linh nhằm hạn chế tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng trên thị trường...
Bài, ảnh: NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO
