Doanh thu dầu khí Nga lao dốc sau 4 năm phương Tây siết vòng vây trừng phạt
Doanh thu từ xuất khẩu dầu khí của Nga đang thu hẹp về mức thấp nhất trong 5 năm qua, do phương Tây liên tục bổ sung các biện pháp trừng phạt và Ấn Độ tỏ ra dè dặt trong việc thu mua. Tháng 1 vừa qua, thu ngân sách từ thuế dầu khí của Nga đã giảm xuống chỉ còn 393 tỷ ruble (tương đương 5,1 tỷ USD), trong khi cùng kỳ năm ngoái, con số này lên đến 1.120 tỷ ruble (14,5 tỷ USD). Theo Janis Kluge, chuyên gia về kinh tế Nga tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức, đây là mức thấp nhất kể từ thời kỳ đại dịch.
Vòng xoáy trừng phạt từ phương Tây
Gần 4 năm kể từ khi xung đột Ukraine bùng nổ, doanh thu từ dầu khí của Nga tiếp tục suy giảm do phương Tây siết chặt vòng vây trừng phạt theo thời gian. Đợt đầu tiên bắt đầu vào năm 2022, khi G7 áp đặt mức trần giá 60 USD mỗi thùng dầu Nga, nhằm hạn chế nguồn thu của Moskva nhưng vẫn cho phép các nước thứ ba nhập khẩu, do lo ngại giá năng lượng tăng cao. Mức trần này từng giúp doanh thu dầu mỏ của Nga chỉ giảm tạm thời, đặc biệt sau khi EU cấm phần lớn dầu Nga vận chuyển bằng đường biển, buộc Moskva chuyển hướng bán sang Trung Quốc và Ấn Độ.
Tuy nhiên, "đội tàu bóng tối" gồm các tàu chở dầu cũ hoạt động ngoài tầm kiểm soát của trần giá đã dần hình thành sau đó, giúp sản lượng xuất khẩu tăng trở lại. Để tăng hiệu quả của giá trần khi thị trường dầu thô nói chung giảm giá, năm ngoái, EU và một số thành viên G7 gồm Anh và Nhật Bản quyết định hạ mức trần này xuống 44,1 USD mỗi thùng. Mỹ không tham gia vào vòng áp giá trần này nhưng Tổng thống Donald Trump chọn tung đòn khác.
Áp lực từ Mỹ và phản ứng của Ấn Độ
Vào tháng 8/2025, Tổng thống Trump áp thuế bổ sung 25% lên hàng hóa từ Ấn Độ, với lý do nước này mua dầu từ Nga, nâng tổng thuế lên 50%. Kể từ khi xung đột Ukraine nổ ra, Ấn Độ dần nổi lên thành khách hàng lớn nhất của dầu Nga, với sản lượng nhập khẩu từng vượt 2 triệu thùng mỗi ngày vào giữa năm ngoái. Đến ngày 2/11/2025, Tổng thống Trump áp trừng phạt hai công ty dầu khí lớn nhất của Nga là Rosneft và Lukoil, đồng nghĩa với việc bất kỳ ai mua hoặc vận chuyển dầu của họ đều có nguy cơ bị cắt khỏi hệ thống ngân hàng Mỹ.
Áp lực từ Mỹ dường như phát huy hiệu quả. Ngày 3/2, Tổng thống Trump thông báo hạ thuế hàng nhập khẩu của Ấn Độ từ 25% xuống 18% do Thủ tướng Narendra Modi đã đồng ý dừng nhập khẩu dầu Nga. Đến hôm 6/2, Mỹ cũng dỡ bỏ mức thuế bổ sung 25% áp lên Ấn Độ trước đó. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal cho biết chiến lược của nước này là "đa dạng hóa nguồn cung năng lượng phù hợp với các điều kiện thị trường khách quan".
Tác động kép từ các biện pháp trừng phạt
Lượng dầu Nga xuất sang Ấn Độ đã giảm trong những tuần gần đây, từ 2 triệu thùng mỗi ngày hồi tháng 10 xuống 1,3 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 12/2025, theo số liệu của Trường Kinh tế Kyiv và Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Song song đó, EU hôm 21/1 ban hành gói trừng phạt thứ 20 lên Moskva, cấm các loại nhiên liệu được sản xuất từ dầu thô Nga, tức dầu Nga không còn có thể được tinh chế ở nơi khác rồi xuất sang châu Âu dưới dạng xăng hoặc diesel.
Theo ông Mark Esposito, chuyên gia phân tích cao cấp về dầu thô vận chuyển đường biển tại S&P Global Energy, việc EU đưa cả diesel và xăng vào diện trừng phạt tạo ra "một gói trừng phạt rất năng động, cú đánh kép, tác động không chỉ đến dòng chảy dầu thô mà còn cả các sản phẩm tinh chế từ những thùng dầu đó". Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen còn đề xuất cấm hoàn toàn các dịch vụ vận chuyển với dầu Nga, cho rằng trừng phạt là đòn bẩy để buộc Nga chấm dứt giao tranh.
Hệ quả kinh tế và phản ứng của Nga
Trước hoạt động trừng phạt ngày càng dày đặc của phương Tây, bên mua hiện yêu cầu mức chiết khấu lớn hơn với dầu Nga để bù đắp rủi ro và xử lý những phiền toái trong việc tìm giải pháp thanh toán. Mức chiết khấu đã nới rộng lên khoảng 25 USD mỗi thùng trong tháng 12, đẩy dầu Urals của Nga giảm xuống dưới 38 USD mỗi thùng, so với khoảng 62,5 USD mỗi thùng dầu Brent. Vì thuế khai thác dầu của Nga được tính dựa trên giá dầu, điều này trực tiếp làm giảm nguồn thu ngân sách.
Ngoài ra, việc các bên mua ngần ngại nhận hàng đã khiến khoảng 125 triệu thùng dầu bị tồn đọng trên các tàu ngoài khơi, đẩy chi phí vận chuyển tăng vọt lên đến 125.000 USD mỗi ngày. Dầu bị ép giá và hạn hẹp đầu ra trong lúc tăng trưởng kinh tế Nga đang chững lại. Quý III/2025, GDP chỉ tăng 0,1%, và dự báo tăng trưởng 2025 của Nga dao động từ 0,6% đến 0,9%, thấp hơn nhiều so với mức trên 4% các năm 2023 và 2024.
Để bù đắp khoảng trống do doanh thu dầu mỏ suy giảm và tăng trưởng chậm lại, Điện Kremlin chọn tăng thuế và vay nợ. Quốc hội Nga đã nâng thuế giá trị gia tăng (VAT) các giao dịch tiêu dùng tại quầy thanh toán từ 20% lên 22%, tăng thuế xe nhập khẩu, thuốc lá và đồ uống có cồn. Chính phủ cũng đẩy mạnh vay từ các ngân hàng trong nước và sử dụng quỹ tài sản quốc gia để hỗ trợ ngân sách. Tuy nhiên, tăng thuế có thể làm tăng trưởng chậm hơn, trong khi vay nợ tiềm ẩn nguy cơ làm tăng lạm phát.
Theo ông Kluge, nếu tình trạng này kéo dài thêm sáu tháng đến một năm, nó có thể ảnh hưởng đến cách Moskva suy nghĩ về cuộc chiến. Ông không nghĩ thỏa thuận hòa bình sớm đạt được nhưng dự báo cường độ giao tranh có thể giảm.
