Doanh nghiệp xuất nhập khẩu đối mặt áp lực lớn khi hãng tàu tăng phí, ngừng nhận hàng Trung Đông
Ngành logistics Việt Nam đang chịu tác động mạnh mẽ từ các xung đột quân sự tại Trung Đông, khi nhiều hãng tàu biển quốc tế đồng loạt thông báo áp dụng phụ phí chiến tranh và tạm ngừng dịch vụ đến khu vực này. Tình hình này khiến chi phí vận tải tăng vọt, đe dọa chuỗi cung ứng và tạo áp lực nặng nề lên doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước.
Hàng loạt hãng tàu ngừng nhận đặt chỗ, tăng phụ phí chiến tranh
Ngày 2/3, hãng tàu Wan Hai đã phát hành thông báo khẩn về việc tạm ngưng dịch vụ đối với khu vực Trung Đông, biển Đỏ và đông Địa Trung Hải, bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập. Thông báo có hiệu lực ngay lập tức và sẽ kéo dài cho đến khi có thông tin mới. Wan Hai cũng tăng cước tàu biển với mức cao nhất lên đến 4.000 USD, đồng thời áp dụng phụ phí xung đột khẩn cấp (ESC) từ 2.000-3.000 USD/container hàng khô tùy loại và 4.000 USD cho mỗi thiết bị làm lạnh hoặc thiết bị đặc biệt.
Không chỉ Wan Hai, các hãng tàu lớn khác cũng có động thái tương tự. Maersk đã thông báo đình chỉ vô thời hạn toàn bộ hoạt động quá cảnh qua eo biển Hormuz, nhấn mạnh an toàn của thuyền viên, tàu và hàng hóa là ưu tiên tuyệt đối. Hãng này cảnh báo về khả năng chậm trễ, thay đổi tuyến và điều chỉnh lịch trình tại các cảng vùng Vịnh.
Hapag-Lloyd, công ty vận tải biển và container hàng đầu của Đức, cũng thông báo từ ngày 2/3 sẽ áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh ở mức 1.500 USD mỗi TEU cho các tuyến đi và đến vịnh Ba Tư. Đối với hàng lạnh và hàng đặc biệt, mức phụ phí tăng lên 3.500 USD. Thống kê từ Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho thấy các hãng tàu container lớn như CMA, CGM cũng đã thông báo sẽ chuyển đi qua tuyến mũi Hảo Vọng để tránh xa khu vực chiến sự, trong khi hãng tàu MSC tạm thời không nhận các đơn hàng vận chuyển đến Trung Đông.
Nguy cơ kẹt lịch tàu, thiếu chỗ cục bộ và tác động đến chuỗi cung ứng
Trao đổi với báo chí, ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), nhận định những tác động do xung đột quân sự tại Trung Đông lên ngành logistics đã rõ ràng và chắc chắn sẽ kéo dài hàng tháng thay vì chỉ diễn ra trong ngắn hạn. Ông Khoa dự báo trong những ngày tới, các dịch vụ vào cảng Vùng Vịnh có thể tiếp tục bị chậm, chuyển hướng hoặc điều chỉnh lịch, dẫn đến nguy cơ kẹt lịch tàu, thiếu chỗ cục bộ, lệch container rỗng và tăng cước trên các tuyến liên quan đến Trung Đông, châu Á, châu Âu nếu khủng hoảng kéo dài.
Theo ông Khoa, nền kinh tế Việt Nam có độ mở cao, phụ thuộc lớn vào xuất khẩu và vẫn phải nhập khẩu đáng kể đầu vào. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu và nhập khẩu lượng hàng từ các nước châu Âu và khu vực Trung Đông khá lớn. Trong ngắn hạn, hàng đi và đến Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Iraq, Iran, Qatar, UAE chịu tác động trực tiếp mạnh nhất. Đồng thời, hàng đi châu Âu/Địa Trung Hải không nhất thiết bị chặn ngay, nhưng có thể chịu tác động gián tiếp qua thiếu tàu, đảo vòng mạng lưới, phí bảo hiểm và biến động giá nhiên liệu.
Khuyến cáo và dự báo từ các chuyên gia
VLA khuyến cáo các doanh nghiệp chủ động tìm phương án vận chuyển thay thế, đa dạng hóa nguồn hàng nhập khẩu cũng như thị trường xuất khẩu. Hiệp hội này cũng đang tổ chức lấy ý kiến doanh nghiệp để cập nhật những phương án ứng phó cụ thể, phù hợp nhất trong những ngày tới.
Tại cuộc họp với lãnh đạo các hiệp hội ngành hàng của Ban IV ngày 2/3, nhiều ý kiến cho rằng căng thẳng quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran đang gây ra những biến động mạnh mẽ cho tuyến hàng hóa Á - Âu. Hai tác động lớn nhất hiện nay là việc “nghẽn cổ chai” tại các eo biển chiến lược và chi phí logistics tăng vọt. Tại eo biển Hormuz - điểm nóng nhất hiện nay, việc di chuyển qua đây gần như đình trệ, với nhiều hãng tàu đã chủ động dừng hoặc thay đổi lộ trình do rủi ro ở mức “cực cao”.
Ban IV dự báo giá cước container trong những ngày tới có thể tăng mạnh, tương tự như tình trạng bất ổn khu vực này thời điểm năm 2024-2025, khi cước container 40 feet có thể nhảy vọt hơn 2-3 lần, vượt mốc 5.000 USD. Cùng với đó, các đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. Giá dầu Brent đang chịu áp lực tăng giá lớn, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải biển và hàng không cũng tăng theo.
Ngoài ra, việc phải thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez khiến thời gian vận chuyển hàng hóa giữa Á - Âu bị kéo dài thêm 10-14 ngày. Điều này gây áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng "vừa kịp lúc" (Just-in-time), đặc biệt là ngành linh kiện ô tô, điện tử và hàng nông sản thực phẩm. Ban IV cũng đánh giá các mặt hàng nông sản - vốn là thế mạnh của Việt Nam như trái cây, thủy sản, sẽ gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài làm ảnh hưởng đến chất lượng và tăng chi phí bảo quản.
