Nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng từ eo biển Hormuz
Tuyên bố của Iran về việc đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, đang đặt ra bài toán an ninh năng lượng nghiêm trọng đối với Việt Nam. Theo số liệu từ Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam đã nhập khẩu 9,9 triệu tấn xăng dầu các loại với tổng kim ngạch lên tới 6,8 tỷ USD. Trong cơ cấu này, diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 3,3 tỷ USD, tiếp theo là xăng khoảng 1,6 tỷ USD và nhiên liệu bay hơn 1,5 tỷ USD.
Cùng với xăng dầu thành phẩm, lượng khí hóa lỏng LPG nhập khẩu đạt khoảng 3,6 triệu tấn, trị giá 2,1 tỷ USD trong cả năm. Ở nhóm dầu thô, lượng nhập khẩu lên tới 14,1 triệu tấn với kim ngạch khoảng 7,7 tỷ USD. Như vậy, riêng ba nhóm năng lượng chủ chốt này đã tiêu tốn xấp xỉ 17 tỷ USD trong năm 2025, cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của Việt Nam vào nguồn cung bên ngoài.
Áp lực lên các nhà máy lọc dầu trong nước
Hiện nay, hai nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn tại Thanh Hóa và Bình Sơn tại Dung Quất, Quảng Ngãi đóng vai trò cốt lõi, cung ứng khoảng 72-80% nhu cầu xăng dầu trong nước. Tuy nhiên, để duy trì công suất, cả hai nhà máy đều phải nhập khẩu một lượng dầu thô đáng kể. Riêng năm ngoái, Việt Nam đã nhập khẩu hơn 10 triệu tấn dầu thô từ Kuwait với kim ngạch hơn 6 tỷ USD, chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng lượng dầu thô nhập khẩu.
Ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng Giám đốc Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn cho biết, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất hiện sử dụng khoảng 30-35% dầu thô nhập khẩu, chủ yếu từ Tây Phi, khu vực Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông. Do đó, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, tác động sẽ không chỉ dừng ở giá dầu tăng mà còn kéo theo phụ phí, cước vận chuyển, bảo hiểm hàng hải leo thang.
Kế hoạch ứng phó của doanh nghiệp
Trước diễn biến phức tạp của thị trường quốc tế, lãnh đạo BSR cho hay đã chủ động triển khai kế hoạch nhập khẩu và tiếp nhận dầu thô từ sớm. Đến hết tháng 4, lượng dầu thô phục vụ sản xuất đã được chuẩn bị tương đương khoảng 120% công suất vận hành theo kế hoạch. Nguồn nguyên liệu cho tháng 5 cơ bản đã thu xếp xong, chỉ còn thiếu khoảng 600.000 thùng để hoàn tất nhu cầu đến cuối tháng.
Tuy nhiên, theo ông Thắng, điều đáng lo ngại là trong kịch bản xung đột kéo dài trên một tháng, mặt bằng giá dầu thế giới có thể tăng rõ rệt, thậm chí một số đánh giá đã đặt ra khả năng quay lại vùng trên 100 USD/thùng nếu nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng. Cùng với đó, còn ảnh hưởng gián tiếp tới tiến độ giao hàng, chi phí vận tải và bảo hiểm.
Ba kịch bản tác động từ chuyên gia
Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long đưa ra ba kịch bản đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang:
- Kịch bản 1: Căng thẳng "nóng nhưng kiểm soát", xung đột không kéo dài, các tuyến vận tải vẫn hoạt động. Giá dầu tăng do yếu tố tâm lý rồi hạ nhiệt khi thị trường ổn định.
- Kịch bản 2: Leo thang kéo dài và gián đoạn một phần - kịch bản rủi ro cao nhất. Tàu phải né tuyến, phí bảo hiểm và cước vận tải tăng mạnh, giá dầu có thể quay lại vùng trên 100 USD/thùng.
- Kịch bản 3: Sốc lớn tại eo biển Hormuz. Nếu lưu thông bị hạn chế nghiêm trọng, thị trường đối mặt cú sốc cung thực sự với nguy cơ chậm tàu, đứt gãy chuỗi cung ứng.
Ông Long nhấn mạnh: "Điểm mấu chốt là chuẩn bị sẵn kịch bản điều hành, chủ động nguồn cung và truyền thông minh bạch để ổn định tâm lý thị trường".
Biện pháp quản lý từ cơ quan chức năng
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, cơ quan quản lý đã rà soát tổng nguồn, tồn kho và năng lực sản xuất của các nhà máy lọc dầu trong nước để chủ động phương án điều hành. Cục đang xây dựng các kịch bản điều hành trình Chính phủ, trong đó tính đến các phương án sử dụng Quỹ Bình ổn giá, điều chỉnh thuế phí nếu cần thiết.
"Chúng tôi đang nắm rất sát tổng nguồn và tồn kho của từng doanh nghiệp để có điều hành kịp thời", bà Hiền khẳng định. Đồng thời, bà cũng cảnh báo: "Cục đã chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, giám sát, nếu găm hàng, đóng cửa sẽ bị xử lý nghiêm".
Trong bối cảnh hiện nay, việc đảm bảo an ninh năng lượng đang trở thành ưu tiên hàng đầu, đặc biệt khi Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Công Thương cung ứng đủ xăng dầu cho sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân.
