Việt Nam cần học hỏi mô hình kinh tế từ các quốc gia hàng đầu để vượt bẫy thu nhập
PGS. TS Trần Đình Thiên, một chuyên gia kinh tế hàng đầu, đã nhấn mạnh rằng Việt Nam cần học hỏi từ những hình mẫu thành công như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan (Trung Quốc) để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Ông cho rằng, việc phát triển các tập đoàn tư nhân và cấu trúc kinh tế của khu vực này ở Nhật Bản và Trung Quốc là những bài học quý giá.
Mô hình công nghiệp nhiều tầng và cấu trúc kinh tế bền vững
Nhật Bản và Hàn Quốc đã xây dựng thành công một nền công nghiệp nhiều tầng, nơi các tập đoàn lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ kết nối chặt chẽ với nhau. Họ cạnh tranh quyết liệt nhưng vẫn duy trì sự liên kết, tạo ra một hệ sinh thái kinh tế mạnh mẽ. Việt Nam nên học hỏi điều này để thúc đẩy sự phát triển đồng bộ.
Đài Loan (Trung Quốc) lại có một cấu trúc kinh tế giúp nền kinh tế vận hành bền vững. Họ áp dụng cách tiếp cận lãi suất cao trong nhiều thập kỷ, nhằm buộc các hoạt động đầu tư phải sử dụng vốn một cách hiệu quả. Phần lợi ích từ lãi suất cao được chuyển cho người gửi tiền, tức là người dân, qua đó giải quyết bài toán phân phối thu nhập một cách công bằng.
Thách thức trong việc sử dụng vốn và đào tạo nhân lực
Tại Việt Nam, lãi suất cao hiện nay đang bị "tắc" do cách tiếp cận không gắn với yêu cầu sử dụng vốn hiệu quả, dẫn đến lãng phí. Khu vực nhà nước bơm tiền quá nhiều, trong khi nhiều doanh nghiệp sử dụng lượng vốn khổng lồ chưa thực sự hiệu quả. Sự lãng phí này đi kèm với nguy cơ lạm phát hoặc khiến dòng tiền không chảy vào khu vực tư nhân.
Vấn đề đào tạo nhân lực cũng cần được thay đổi. Các kinh nghiệm từ Hàn Quốc và Nhật Bản về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là rất đáng tham khảo. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, với sự xuất hiện của AI, robot thông minh và tự động hóa, cách tiếp cận này cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với xu thế mới.
Các giải pháp cấp bách cho năm nay
PGS. TS Trần Đình Thiên đề xuất một số giải pháp cấp bách mà Việt Nam cần thực hiện ngay trong năm nay:
- Tháo gỡ các dự án bị "tắc": Khi các điểm nghẽn này được khơi thông, dòng vốn mới có thể lưu chuyển, tạo ra việc làm và giúp khu vực tư nhân phục hồi. Số lượng dự án bị "tắc" hiện quá lớn, nếu không xử lý, nền kinh tế rất khó bứt lên.
- Sửa đổi Luật Đất đai: Cần làm rõ quyền tài sản và cơ chế hình thành giá đất theo nguyên tắc thị trường, dựa trên cung cầu và cạnh tranh lành mạnh. Hiện nay, sự nhầm lẫn giữa giá đầu cơ và giá thị trường khiến nguồn lực đất đai không được phân bổ hiệu quả.
- Cải thiện thị trường vốn và tín dụng: Thị trường vốn còn yếu và rủi ro cao, doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn lực dài hạn. Việc phát triển các sàn giao dịch và nâng cấp hạ tầng tài chính cần được triển khai nhanh chóng.
- Quản lý thị trường gắn với thương mại điện tử: Hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc đang tạo sức ép lớn lên sản xuất trong nước. Nếu không có cách tiếp cận phù hợp, nền sản xuất nội địa có nguy cơ bị "knock out".
Bối cảnh toàn cầu và cơ hội cho Việt Nam
Dù Việt Nam đang hình thành các "tọa độ đột phá" như khu thương mại tự do và trung tâm tài chính, nhưng cần lưu ý đến bối cảnh xung đột thương mại toàn cầu. Một bên là xu hướng bảo hộ mậu dịch, một bên là xu thế tự do hóa. Việc phụ thuộc vào các thị trường bên ngoài như Mỹ thiên về bảo hộ và Trung Quốc cởi mở, nếu xử lý tốt, sẽ mở ra nhiều cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam.
