Nền kinh tế Trung Quốc 2025: Tăng trưởng vững nhưng thách thức từ thế hệ trẻ
Năm 2025 tiếp tục được đánh giá là một năm có sự tăng trưởng khá vững chắc đối với nền kinh tế Trung Quốc, quốc gia đứng thứ hai thế giới về quy mô. Bắc Kinh công bố đã đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 5% trong năm, với tổng quy mô nền kinh tế ước đạt khoảng 18.000 tỷ USD. Các lĩnh vực xuất khẩu duy trì ổn định, trong khi sản lượng công nghiệp thể hiện khả năng chống chịu đáng kể trước những biến động từ bên ngoài.
Bức tranh ẩn chứa nhiều khó khăn
Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực đó, nền kinh tế Trung Quốc vẫn đang phải đối mặt với hàng loạt vấn đề nan giải. Cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt, cùng với đó là căng thẳng thương mại dai dẳng với Mỹ. Nhưng có lẽ thách thức lớn hơn cả chính là việc khôi phục niềm tin vào tương lai trong lòng giới trẻ Trung Quốc.
Nhiều người trẻ thuộc thế hệ Millennials và Gen Z hiện nay đang có xu hướng giảm chi tiêu ở hầu hết mọi mặt của cuộc sống, từ thời trang cho đến những tham vọng nghề nghiệp. Họ bị bao trùm bởi cảm giác bế tắc kéo dài, khi những bậc thang từng được xem là con đường dẫn tới cuộc sống trung lưu ổn định dường như đang dần biến mất. Triển vọng ổn định tài chính lâu dài cũng lung lay trước sự suy yếu liên tục của thị trường nhà ở.
Thất nghiệp và tâm lý khan hiếm
Zak Dychtwald, người sáng lập công ty nghiên cứu người tiêu dùng Young China Group, nhận định: “Dù nền kinh tế chưa rơi vào suy thoái chính thức, nhưng nhiều triệu chứng của suy thoái đã xuất hiện đối với thế hệ trẻ, đặc biệt là vấn đề thất nghiệp và thiếu việc làm”. Tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ hiện ở mức khoảng 17%, và con số này thậm chí chưa phản ánh đầy đủ thực tế khi ngày càng nhiều sinh viên tốt nghiệp buộc phải chấp nhận những công việc mà trước đây họ không bao giờ nghĩ tới.
Theo Zhou Yun, trợ lý giáo sư xã hội học tại Đại học Michigan, việc tiếp cận giáo dục đại học ngày càng dễ dàng hơn đối với người trẻ Trung Quốc, nhưng lợi ích kinh tế từ bằng đại học lại không tăng tương xứng. Điều này khiến nhiều người trẻ cảm thấy nỗ lực học tập của mình không mang lại kết quả như kỳ vọng.
Khi đối mặt với một nền kinh tế dường như không còn đảm bảo một tương lai ngày càng tốt đẹp hơn, nhiều người trẻ Trung Quốc đang hình thành tâm lý khan hiếm, một trạng thái tâm lý khiến họ trở nên thận trọng hơn trong chi tiêu. Sự tự tin nhường chỗ cho sự dè dặt, và triển vọng việc làm kém cùng lạm phát thấp khiến nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi liệu Trung Quốc có thể bước vào giai đoạn trì trệ kéo dài giống như “những thập kỷ mất mát” của Nhật Bản hay không.
Tiêu dùng yếu và sự thay đổi hành vi
Sau khi Trung Quốc dỡ bỏ các hạn chế thời kỳ đại dịch vào cuối năm 2022, nhiều nhà kinh tế kỳ vọng sẽ xuất hiện làn sóng “chi tiêu trả thù” từ người tiêu dùng. Tuy nhiên, làn sóng bùng nổ đó đã không thực sự xảy ra. Sau một giai đoạn tăng nhẹ đầu năm 2023, tiêu dùng nhanh chóng mất đà, với tăng trưởng doanh số bán lẻ vẫn thấp hơn nhiều so với mức tăng khoảng 10% mỗi năm thường thấy trước năm 2020.
Xu hướng thắt chặt chi tiêu đặc biệt rõ rệt trong nhóm Millennials trẻ và Gen Z. Những người từng rất yêu thích hàng xa xỉ giờ đây đang rời xa các thương hiệu như Louis Vuitton hay Gucci, chuyển sang những lựa chọn an toàn hơn như mua các hạt vàng nhỏ hoặc những niềm vui nhỏ như đồ chơi Pop Mart. Sự chuyển dịch sang tiết kiệm này là bước ngoặt lớn so với giai đoạn trước đại dịch khi nhiều người trẻ thuộc nhóm “moonlight tribe”, những người tiêu hết tiền lương mỗi tháng và không có khoản tiết kiệm nào.
Giấc mơ Trung Quốc vỡ vụn
Trong gần nửa thế kỷ qua, “Giấc mơ Trung Quốc” không khác nhiều so với giấc mơ Mỹ: Học hành chăm chỉ, tìm được công việc ổn định, mua nhà và từng bước bước vào tầng lớp trung lưu. Trong đó, việc sở hữu nhà đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Nhưng thực tế hiện nay đang làm lung lay niềm tin đó, khi không chỉ việc làm trở nên khó tìm hơn, mà nguồn tài sản quan trọng nhất của tầng lớp trung lưu Trung Quốc là bất động sản cũng đang lao dốc.
Giá nhà mới tại Trung Quốc đã giảm gần như liên tục kể từ giữa năm 2022, với mức giảm khoảng 20% so với đỉnh vào quý III năm 2021. Sự suy giảm này là hậu quả của bong bóng tài sản kéo dài hàng thập kỷ, khi hoạt động bất động sản từng chiếm tới một phần ba GDP của Trung Quốc. Ý tưởng rằng mua nhà có thể trở thành gánh nặng thay vì bước tiến trong cuộc đời đang gây ra cú sốc tâm lý lớn.
Tác động toàn cầu và thách thức niềm tin
Vấn đề tiêu dùng yếu của Trung Quốc hiện không còn chỉ là câu chuyện trong nước, mà đang trở thành mối lo đối với kinh tế toàn cầu. Trong nhiều năm, các công ty và nhà hoạch định chính sách trên thế giới kỳ vọng người tiêu dùng Trung Quốc, đặc biệt là tầng lớp trẻ ở đô thị sẽ trở thành động lực tiêu dùng mạnh mẽ của kinh tế toàn cầu. Nếu động lực này tiếp tục suy yếu, hệ quả sẽ lan rộng ra toàn thế giới.
Chính phủ Trung Quốc đã áp dụng nhiều biện pháp quen thuộc để kích thích nhu cầu như trợ cấp, giảm giá, và hỗ trợ thị trường nhà ở. Nhưng vấn đề cầu tiêu dùng ngày càng cho thấy không thể giải quyết chỉ bằng cách kích thích chi tiêu. Nó phụ thuộc vào một yếu tố mong manh hơn nhiều: Liệu giới trẻ, lực lượng từng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy nền kinh tế tiêu dùng còn tin rằng tương lai sẽ tưởng thưởng cho sự nỗ lực hay không. Và với nhiều người, niềm tin đó đang dần biến mất.
