Ngày 2/5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tại trụ sở Chính phủ đã ca ngợi sự phát triển ấn tượng của Việt Nam, ví von Hà Nội là 'Thăng Long' - nghĩa là rồng bay lên. Bà nhấn mạnh vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng và đường lối đối ngoại tích cực, tự chủ chiến lược.
Hành trình từ nền kinh tế kế hoạch hóa
Đầu thập niên 1980, Việt Nam là nền kinh tế khó khăn, vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung. Năm 1986, công cuộc Đổi mới được khởi xướng, chuyển từ kinh tế bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập. GS. TSKH Nguyễn Mại cho biết đây là bước ngoặt quan trọng. Năm 1987, Luật Đầu tư nước ngoài đầu tiên ra đời thu hút vốn FDI.
Đến đầu thập niên 1990, kinh tế dần ổn định. Việt Nam khi đó thuộc nhóm 20 nước nghèo nhất, GDP bình quân chỉ 125-200 USD/năm. Theo IMF, năm 1990, GDP bình quân đạt 122 USD, xếp thứ 193/194 thế giới.
Đổi mới và những quyết sách táo bạo
Để kiểm soát lạm phát lên tới 9%/tháng, Việt Nam áp dụng chính sách lãi suất dương, nâng lãi suất tiền gửi lên 12%, cao hơn lạm phát 3%. GS. Nguyễn Mại giải thích: việc này vừa hạn chế in tiền (trước đó phải nhờ Liên Xô in với chi phí 15%), vừa củng cố niềm tin. Kết quả, tiền gửi tăng mạnh, lạm phát giảm còn 5%, sản xuất phục hồi.
Song song đó, Việt Nam khẳng định chính sách mở cửa tại Diễn đàn Đầu tư nước ngoài năm 1991 tại TP.HCM, sửa đổi Hiến pháp cam kết không trưng thu tài sản nhà đầu tư. GS. Nguyễn Mại nhấn mạnh: 'Chúng ta biết rõ mở cửa kinh tế thì "ruồi muỗi" sẽ vào, nhưng không mở thì không thể phát triển được'. Chính lựa chọn này đã tạo nền tảng cho tăng trưởng nhiều thập niên sau.
Kết quả: Vị thế mới trên bản đồ thế giới
Giai đoạn 2016-2025, quy mô GDP tăng gần gấp đôi, vượt 510 tỷ USD. GDP bình quân từ mức rất thấp tăng lên gần 5.000 USD/người. Năm 2025, GDP bình quân đạt 4.829 USD, xếp thứ 122 thế giới, gần gấp 40 lần so với 1990 và nhảy 71 bậc. Năm 2026 dự báo đạt 5.115 USD, xếp thứ 120.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm 32 nền kinh tế lớn nhất, top 20 về thương mại và thu hút FDI. Từ bị bao vây cấm vận, đến tháng 10/2024, Việt Nam đã ký 17 FTA với hơn 60 đối tác. Chìa khóa thành công là giải phóng sức sản xuất, chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Đầu tư nước ngoài thúc đẩy tăng trưởng, cùng kiều hối hình thành hàng vạn doanh nghiệp trong nước. Các tập đoàn như Vingroup, Sun Group, Hòa Phát đã tự thi công các dự án lớn; Viettel, EVN, PVN mở rộng ra nước ngoài. Vingroup đầu tư vào Mỹ, phát triển ô tô điện và giải thưởng VinFuture 5-6 triệu USD/năm, được ví như 'Nobel của Việt Nam'.
Định hướng phát triển trong giai đoạn mới
GS. Nguyễn Mại cho rằng Việt Nam cần tăng tốc, sản xuất hiệu quả hơn, thu hút FDI chọn lọc từ châu Âu, Mỹ, lĩnh vực công nghệ cao. Các trung tâm lớn (Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ) cần chuyển dịch sang AI, bán dẫn, tài chính hiện đại. Các địa phương đang phát triển kết hợp đầu tư trong và ngoài nước; miền núi cần đầu tư hạ tầng, công nghệ thông tin, đào tạo nhân lực để chuyển đổi cơ cấu kinh tế, đưa hàng hóa ra thị trường trong nước và quốc tế.
