Hà Nội vừa công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, đánh dấu bước chuyển từ tư duy phát triển ứng phó sang chủ động kiến tạo, với mô hình đô thị đa cực, 9 cực phát triển và 9 trục động lực, cùng hệ thống metro dài hơn 1.153 km theo mô hình TOD. Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Lê Trung Hiếu, quy hoạch này không chỉ giải quyết nhu cầu hiện tại mà còn định hình tương lai nhiều thế hệ, dựa trên ba trụ cột pháp lý: Nghị quyết 02-NQ/TW, Quy hoạch tổng thể và Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực từ 1/7/2026.
Mô hình đô thị đa cực thay thế 'vết dầu loang'
Quy hoạch lần này từ bỏ tư duy phát triển theo kiểu 'vết dầu loang' – mở rộng đô thị nơi đông người – vốn không còn phù hợp với quy mô dân số dự kiến 14-15 triệu người vào năm 2035, 17-19 triệu người vào năm 2065 và dự trữ chiến lược cho 21 triệu người. Thay vào đó, Hà Nội thiết kế lại toàn bộ cấu trúc không gian trên diện tích hơn 3.359 km², phân bổ lại dân cư, việc làm và hạ tầng để giảm tải cho nội đô lịch sử.
Mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm gồm 9 cực phát triển và 9 trục động lực, trong đó sông Hồng trở thành trục cảnh quan, sinh thái, văn hóa chủ đạo, còn hệ thống đường sắt đô thị là bộ xương sống hạ tầng. Với kế hoạch phát triển mạng lưới metro dài hơn 1.153 km gắn với mô hình TOD, mỗi nhà ga tương lai sẽ là hạt nhân đô thị tiện ích, nơi người dân có thể sinh sống, làm việc, học tập và vui chơi giải trí trong bán kính đi bộ, từ đó giảm phương tiện cá nhân, giải quyết ùn tắc và ô nhiễm.
Phân vùng kinh tế động lực và chuyển dịch đầu tư chiều sâu
Quy hoạch định hình rõ các vùng kinh tế động lực riêng biệt bổ trợ cho nhau. Khu vực Hòa Lạc, Sơn Tây, Xuân Mai trở thành trung tâm khoa học, công nghệ cao, nghiên cứu phát triển. Khu vực Nội Bài, Đông Anh, Sóc Sơn, Mê Linh tận dụng lợi thế cửa ngõ sân bay để phát triển logistics hiện đại, khu thương mại tự do gắn với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thành phố chuyển từ thu hút đầu tư chiều rộng sang chiều sâu, ưu tiên nhà đầu tư chiến lược với các dự án chất lượng cao, hàm lượng công nghệ lớn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tài chính xanh, y tế và giáo dục chất lượng cao. Hà Nội cũng đưa vào vận hành 'Bản đồ đầu tư' số hóa 360 độ các dự án, giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin về quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng và điều kiện đầu tư trên nền tảng số, minh bạch hóa thông tin, giảm thời gian và chi phí thủ tục.
Ba trụ cột pháp lý tạo hành lang vượt trội
Để quy hoạch không chỉ dừng trên giấy, Hà Nội dựa vào ba trụ cột then chốt: Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực từ ngày 1/7. Theo ông Lê Trung Hiếu, Luật Thủ đô mới lần đầu tiên trao cho Hà Nội những công cụ đủ mạnh để chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, quản lý tài chính - ngân sách, huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng, quản lý đất đai và tổ chức không gian đô thị.
Ông Hiếu nhấn mạnh: 'Điểm cốt lõi của các cơ chế đặc thù không nằm ở việc trao thêm quyền, mà ở việc trao thêm trách nhiệm.' Khi được chủ động hơn trong lựa chọn phương thức đầu tư, tổ chức thực hiện dự án hay huy động nguồn lực xã hội, chính quyền thành phố phải chịu trách nhiệm cao hơn về hiệu quả sử dụng từng đồng vốn, từng mét vuông đất và từng quyết định phát triển. Đối với doanh nghiệp, giá trị lớn nhất của cơ chế mới là tính ổn định và khả năng dự báo, giúp nhà đầu tư yên tâm với các dự án kéo dài hàng chục năm.
Tác động lan tỏa và thách thức thực thi
Sự phát triển của Hà Nội có tác động lan tỏa mạnh mẽ đến vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước, tạo chuỗi liên kết mới về sản xuất, logistics, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trong mạng lưới thành phố lớn châu Á. Tuy nhiên, quy hoạch chỉ là điểm khởi đầu; thành công phụ thuộc vào năng lực tổ chức thực hiện, đòi hỏi sự đồng hành của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân.
Người dân sẽ là thước đo cuối cùng: quãng đường đi làm ngắn hơn nhờ giao thông công cộng hiện đại, dòng sông xanh hơn, công viên rộng hơn, không khí trong lành hơn, cơ hội học tập và chăm sóc sức khỏe chất lượng ngay tại thành phố. Hội nghị công bố quy hoạch và xúc tiến đầu tư năm 2026 mang khát vọng xây dựng Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc, phát triển nhanh nhưng không đánh mất bản sắc ngàn năm văn hiến.
