Sau hơn một thế kỷ thống trị, nước Mỹ đang đứng trước nguy cơ đánh mất vị trí nhà xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), năm ngoái Mỹ xuất khẩu 171 tỷ USD hàng nông sản, chỉ nhỉnh hơn 2 tỷ USD so với tổng kim ngạch xuất khẩu của Brazil – quốc gia hưởng lợi lớn từ sự gián đoạn thương mại do các đợt thuế quan của Tổng thống Donald Trump gây ra.
Nông dân Mỹ sản xuất lỗ trên hầu hết mặt hàng
Corey Goodhue, một nông dân tại bang Iowa, cho biết trang trại của ông đã mở rộng lên 3.000 mẫu Anh (khoảng 1.200 ha) nhưng biên lợi nhuận lại dần biến mất. Năm ngoái, dù đạt sản lượng đậu nành kỷ lục, trang trại vẫn chịu lỗ. Năm nay, nếu năng suất đạt kỳ vọng và không có máy móc hỏng hóc, toàn bộ trang trại dự kiến chỉ tạo ra 60.000 USD thu nhập trên tổng chi phí vận hành hơn 2 triệu USD. “Tình hình lúc này chẳng mấy dễ chịu,” ông nói. “Tôi lo lắng... liệu chúng tôi có thể tiếp tục tồn tại?”
Goodhue không phải trường hợp duy nhất. Liên đoàn Trang trại Mỹ (AFBF) dự báo nông dân sẽ gặp khó khăn lớn trong năm tới, với mức lỗ dự kiến 138 USD/mẫu Anh đối với đậu nành, 167 USD với ngô, 145 USD với lúa mì và 406 USD với bông. “Chúng tôi không còn là nhà cung cấp đậu nành hàng đầu thế giới nữa mà chỉ còn là nhà cung cấp phụ,” Goodhue chia sẻ. “Khách hàng chỉ tìm đến đây khi Brazil hết hàng hoặc gặp sự cố... thay vì ngược lại như trước kia.”
Brazil vươn lên nhờ chiến tranh thương mại
Brazil hiện đã là nhà sản xuất đậu nành, thịt bò và thịt gia cầm lớn nhất thế giới, đồng thời soán ngôi Mỹ để trở thành nhà xuất khẩu bông hàng đầu, một phần nhờ việc Trung Quốc chuyển hướng thu mua sang quốc gia Nam Mỹ này. Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung năm 2018 đã đẩy nhanh quá trình này. “Đến năm 2020, thị phần toàn cầu của họ đã cao hơn mức mà chúng tôi từng dự báo cho năm 2025. Thật kinh ngạc. Đó chính là hậu quả của các cuộc chiến thương mại,” Joseph Glauber, cựu kinh tế trưởng của USDA, nhận định.
Aaron Lehman, Chủ tịch Hiệp hội Nông dân Iowa, cho biết: “Chỉ bằng một quyết định ngẫu hứng, các thỏa thuận thương mại của chúng tôi đã bị đảo lộn. Tất cả những nỗ lực xây dựng mối quan hệ, hợp tác thiện chí và quá trình tháo gỡ khó khăn trong nhiều năm đã tan thành mây khói chỉ sau một đêm.” Để ứng phó, chính quyền ông Trump đã chi khoảng 23 tỷ USD tiền trợ cấp trong hai năm 2018 và 2019. Tuy nhiên, Goodhue nói: “Đó chỉ là giải pháp phần ngọn. Vấn đề cốt lõi nằm ở cung và cầu, và việc rải tiền không thực sự giải quyết được gốc rễ vấn đề. Chúng tôi không muốn nhận tiền trợ cấp trực tiếp; chúng tôi cần thị trường thương mại.”
Lợi thế canh tác hai vụ của Brazil
Raphael Bulascoschi, chuyên gia phân tích tại công ty môi giới hàng hóa StoneX, cho biết nguyên nhân cốt lõi giúp Brazil soán ngôi Mỹ là phần lớn diện tích đất đai của nước này có thể canh tác hai vụ trong cùng một năm. “Mô hình canh tác quanh năm này giúp phân bổ chi phí cố định và cải thiện đáng kể biên lợi nhuận của các trang trại,” ông nói thêm. Tại bang Mato Grosso, hơn một nửa diện tích đất canh tác được tận dụng để trồng thêm vụ ngô hoặc bông thứ hai. Sản lượng ngũ cốc, cây họ đậu và cây lấy dầu của Brazil đã tăng hơn gấp đôi trong 13 năm, đạt 346,1 triệu tấn vào năm 2025.
Dù vậy, nông dân Brazil cũng chịu áp lực từ giá phân bón nhập khẩu và lãi suất cao. Tuy nhiên, vị thế xuất khẩu hàng đầu thế giới của Brazil ngày càng củng cố, khiến Mỹ có nguy cơ mất ngôi vương nông nghiệp vào năm 2026. Mỹ hiện vẫn là nhà xuất khẩu ngô lớn nhất thế giới, nhưng thị phần đã giảm từ 68% cách đây hai thập kỷ xuống còn khoảng 30%.
