Chiến sự Iran kéo dài và tác động kinh tế nghiêm trọng, nhưng về lâu dài, nền kinh tế toàn cầu có thể hưởng lợi. Đó dường như là điều phi lý, bởi chiến tranh luôn tàn khốc và để lại mất mát sâu sắc. Tuy nhiên, thế giới có thể buộc phải thực hiện những thay đổi căn bản và cần thiết sau sự tàn phá của chiến tranh, theo CNN.
Củng cố chuỗi cung ứng năng lượng
Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã phơi bày lỗ hổng cấu trúc nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Việc Iran có thể dễ dàng ảnh hưởng khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu chỉ bằng bãi mìn, thiết bị bay không người lái tự chế và tàu cao tốc là lời cảnh báo, buộc các nước phải xem xét và tính toán nghiêm túc về những thay đổi mang tính lâu dài.
Kịch bản được cho là dễ xảy ra nhất là Trung Đông sẽ xây dựng thêm tuyến đường ống dẫn dầu và khí đốt đi qua Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để hoàn toàn tránh eo biển Hormuz.
“Các quốc gia không hề ngây thơ: Họ sẽ phát triển thêm đường ống và tăng mạnh công suất vận chuyển”, Jay Hatfield từ Infrastructure Capital Advisors nhận định. “Sẽ không còn ai đặt cược toàn bộ tương lai của mình vào eo biển Hormuz thêm lần nữa. Đó là tín hiệu tích cực”.
Điều đó đồng nghĩa nguồn cung năng lượng về lâu dài có thể ổn định hơn và rẻ hơn. Thế giới từ lâu đã phải trả chi phí bảo hiểm rất cao cho việc vận chuyển hàng hóa qua những vùng biển tranh chấp.
“Có lẽ điều đó sẽ không xảy ra nếu không có cuộc chiến này”, Ross Mayfield, chiến lược gia đầu tư tại Baird, nói. “Rất nhiều khi phải có cú sốc hoặc biến cố bất ngờ từ bên ngoài thì người ta mới thực sự nhận ra rằng mọi thứ cần thay đổi”.
Thay đổi đúng thời điểm
Việc tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng đến vào thời điểm không thể tốt hơn. Nhu cầu năng lượng của thế giới đang ngày càng lớn khi các công ty công nghệ xây dựng trung tâm dữ liệu AI tiêu tốn điện năng khổng lồ với tốc độ chóng mặt.
“Bất chấp cú xáo trộn kinh tế tạm thời, điều này hoàn toàn có thể trở thành điều tích cực nếu sau cuộc chiến, tự do hàng hải được khôi phục, dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm tinh chế được lưu thông tự do, trong khi liên minh độc quyền sụp đổ”, Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại RSM, nhận định. “Đó thường là những điều chỉ có thể nhìn thấy sau 10-20 năm”.
Hiện một số chuyển biến kinh tế đã diễn ra. OPEC đã xuất hiện dấu hiệu rạn nứt. UAE, quốc gia sản xuất dầu lớn thứ hai trong OPEC, tuyên bố sẽ rời liên minh này, làm suy yếu khả năng của OPEC trong việc áp hạn ngạch sản xuất để duy trì giá dầu ở mức cao.
“Việc đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào OPEC và hướng tới cả những nhà cung cấp đáng tin cậy hơn sẽ giúp cải thiện an ninh năng lượng toàn cầu, ổn định giá cả theo thời gian”, Rob Thummel, quản lý danh mục đầu tư cấp cao tại Tortoise Capital, cho hay.
Quá trình chuyển đổi sang năng lượng Mặt Trời cũng đang tăng tốc tại nhiều nơi trên thế giới do cú sốc giá dầu. Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, xuất khẩu công nghệ năng lượng Mặt Trời, pin và xe điện của Trung Quốc đều đạt mức kỷ lục trong tháng 3.
“Việc nền kinh tế ít phụ thuộc vào một hoặc hai loại năng lượng sẽ là điều rất tích cực”, Mayfield nói.
Viễn cảnh khác
Tuy nhiên, những kết quả lạc quan đó không phải điều chắc chắn. Chính quyền mới tại Iran có thể còn cực đoan hơn và quyết liệt hơn trong việc gây tổn hại cho Mỹ, Israel cùng các đồng minh.
Trong xung đột, Iran đã tạo ra “bản mẫu” cho thấy việc sử dụng sức ép kinh tế toàn cầu như công cụ chiến lược. Nếu eo biển Hormuz trở nên ít quan trọng hơn, Iran cùng các lực lượng ủy nhiệm có thể chuyển sang đe dọa tuyến đường thủy hoặc đường ống khác trong tương lai, theo Heather Long, nhà kinh tế trưởng tại Navy Federal Credit Union.
Việc OPEC tan rã nghe có vẻ là điều tích cực. Nhưng thực tế, thời gian gần đây, OPEC đã tăng sản lượng dầu, và việc liên minh này biến mất cũng làm giảm khả năng thế giới phối hợp hành động nếu có cuộc khủng hoảng năng lượng trong tương lai.
Những thay đổi xuất phát từ chiến sự Iran cũng có thể mang lại lợi ích cho bên này nhưng gây thiệt hại cho bên khác. Chẳng hạn, quá trình chuyển sang năng lượng tái tạo, đặc biệt tại châu Á và châu Âu, lại có thể khiến lưu vực Permian ở bang Texas (Mỹ) chịu thiệt hại. Cuộc cách mạng dầu đá phiến và công nghệ khai thác nứt vỡ thủy lực (fracking) tại đây từng giúp Mỹ có được vị thế năng lượng đáng mơ ước suốt nhiều thập kỷ. Nếu nhu cầu dầu mỏ giảm trong dài hạn, giá dầu có thể rơi xuống thấp hơn cả mức trước cuộc chiến, gây tổn thất cho ngành công nghiệp này.
