Trung Quốc lâm vào khủng hoảng thừa tài xế công nghệ, thu nhập lao động sụt giảm nghiêm trọng
Thay vì hối hả đón khách như trước đây, nhiều tài xế công nghệ ở Trung Quốc hiện nay phải tìm cách giết thời gian bằng việc rủ nhau đánh mạt chược hoặc lái xe quanh thành phố do tình trạng vắng khách triền miên. Một tài xế tại Đại Lý, tỉnh Vân Nam, than thở: "Giờ chạy xe công nghệ chẳng khác gì đi dưỡng sinh, chúng tôi chờ đợi mà chẳng có ai đặt chuyến".
Cuộc sống cầm chừng của tài xế công nghệ
Mỗi buổi sáng, sau khi đưa con đến trường, anh này mở ứng dụng để tìm kiếm khách hàng. Nếu không có cuốc xe nào với giá cả hợp lý, anh lập tức nhắn tin vào nhóm WeChat để rủ đồng nghiệp cùng chơi mạt chược. Khi đủ người, họ thuê phòng chơi bài, còn nếu đông hơn thì đỗ xe thành hàng dài và ngồi xem nhau giải trí. Vào những ngày ế ẩm và không muốn chơi bài, một số tài xế lại rủ nhau chui chung vào một chiếc xe, lái vòng quanh thành phố cho đến khi hết giờ làm việc.
Tình trạng này không chỉ là câu chuyện cá biệt mà đang lan rộng khắp cộng đồng tài xế công nghệ tại Trung Quốc. Vài năm trước, nhiều người sẵn sàng làm việc cật lực, chạy xe liên tục để kiếm tiền trả nợ mua xe. Tuy nhiên, sau khi vượt qua giai đoạn đó, thu nhập hiện tại của họ chỉ vừa đủ để trang trải các chi phí sinh hoạt hàng ngày. Vào giờ thấp điểm, cước phí mỗi chuyến đi rẻ đến mức khó có thể bù đắp được tiền xăng. Đến giờ cao điểm, giá cả có tăng lên nhưng đường phố lại tắc nghẽn, xe cộ xếp hàng dài khiến hiệu quả công việc giảm sút.
Nguyên nhân dẫn đến sự bão hòa thị trường
Sự bão hòa trong ngành công nghiệp gọi xe xuất phát từ làn sóng ồ ạt gia nhập sau đại dịch COVID-19, khi tỷ lệ thất nghiệp tăng cao và rào cản nghề nghiệp lại thấp. Theo dữ liệu từ cơ quan quản lý Trung Quốc được Wall Street Journal trích dẫn, trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2024, số lượng tài xế công nghệ đã tăng gần 300%, nhưng số chuyến đi chỉ tăng khoảng 60%. Tính đến năm 2024, Trung Quốc có tới 7,48 triệu tài xế gọi xe được cấp phép, điều này kéo theo thu nhập bình quân của mỗi người chạm mức đáy.
Tình trạng dư thừa nhân lực đã tạo ra một vòng xoáy cạnh tranh khốc liệt, khi nỗ lực cá nhân bỏ ra ngày càng nhiều nhưng giá trị thu về lại không hề tăng lên. Nói cách khác, mọi người đều làm việc vất vả hơn nhưng không ai thực sự trở nên khá giả hơn.
Góc nhìn từ những câu chuyện thực tế
Một tài xế 40 tuổi, quê ở Tứ Xuyên, là điển hình cho guồng quay căng thẳng này. Bốn năm trước, thị trường bất động sản suy thoái khiến anh, vốn là một kỹ sư xây dựng, mất việc và buộc phải chuyển sang nghề lái xe. Mỗi ngày, anh làm việc khoảng 14 giờ đồng hồ. Ca đầu tiên bắt đầu từ 16 giờ chiều và kéo dài đến 2 giờ sáng hôm sau, sau đó anh chợp mắt vài tiếng và sạc điện cho xe ở khu vực ngoại ô để tiết kiệm chi phí. Đến 5 giờ sáng, anh lại thức dậy để chạy ca thứ hai cho đến 9 giờ sáng. Mặc dù thời gian làm việc vắt kiệt sức lực, nhưng sau khi trừ đi tiền thuê xe và các khoản sinh hoạt phí, mỗi tháng anh chỉ có thể gửi về quê nhà khoảng 3.000 tệ (tương đương 10 triệu đồng).
Áp lực tương tự cũng đè nặng lên vai của giới tài xế giao hàng. Để kiếm được hơn 10.000 tệ (khoảng 35 triệu đồng) mỗi tháng, một nhân viên giao đồ ăn cho Meituan ở Thâm Quyến phải chạy hơn 5.000 km, hoàn thành từ 1.000 đến 2.000 đơn hàng và làm việc ít nhất 13 giờ mỗi ngày. Thậm chí, nhiều đồng nghiệp của anh chỉ kiếm được dưới 4.000 tệ do phí mỗi đơn giảm mạnh, và các khoản trợ cấp thời tiết khắc nghiệt cũng bị nền tảng cắt bỏ. Lượng phương tiện bùng nổ, cộng thêm việc hơn 20% tài xế giao hàng hiện nay có bằng đại học, càng làm cho thị trường trở nên cạnh tranh khốc liệt hơn bao giờ hết.
Phân tích từ chuyên gia và giải pháp tiềm năng
Chuyên gia tài chính Andrew Sheng nhận định rằng, câu chuyện của lao động nền tảng đang phản ánh một lỗ hổng cấu trúc rộng lớn hơn trong nền kinh tế. Khi quá nhiều người đổ dồn vào một lĩnh vực và cạnh tranh chủ yếu bằng cách hạ giá hoặc kéo dài thời gian làm việc, năng suất chung sẽ không thể nào tăng lên được.
Ông cho rằng các nền tảng công nghệ cần chuyển đổi từ việc "vắt kiệt lao động giá rẻ" sang tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi của người lao động. Điều này nhằm tránh để áp lực xã hội bị đẩy lên quá mức, gây ra những hậu quả khó lường cho nền kinh tế và đời sống của hàng triệu người.
