Giá Xăng Dầu Biến Động Mạnh Từ Chiến Sự Trung Đông Gây Áp Lực Lên Kinh Tế Việt Nam
Những biến động mạnh mẽ và khó lường của giá xăng dầu trên thị trường thế giới, xuất phát từ các cuộc chiến sự bùng phát tại khu vực Trung Đông, đang trở thành một biến số mới đầy thách thức. Biến số này tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội và môi trường tại Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp đến các mục tiêu quan trọng như kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.
Sức Ép Tăng Giá Hàng Hóa Và Dịch Vụ
Trong vài ngày gần đây, tại một số chợ dân sinh ở thủ đô Hà Nội, giá cả của nhiều mặt hàng thực phẩm và rau xanh đã bắt đầu có dấu hiệu điều chỉnh tăng nhẹ, với mức tăng dao động từ 3.000 đến 5.000 đồng mỗi kilogram. Đặc biệt, giá thịt bò cũng ghi nhận mức tăng khoảng 10.000 đồng mỗi kilogram. Các tiểu thương tại đây cho biết, nguyên nhân của việc tăng giá này đến từ nhiều yếu tố, bao gồm việc nhiều loại rau đang ở giai đoạn kết thúc vụ mùa, nguồn cung thịt bò khan hiếm từ đầu năm, và quan trọng hơn là sự cộng hưởng từ việc giá xăng dầu liên tục tăng trong các kỳ điều hành gần đây.
Trong khi đó, tại các siêu thị, hàng hóa vẫn được duy trì ở mức giá ổn định, nhờ vào nỗ lực bình ổn giá của các hệ thống bán lẻ trong mùa tiêu dùng thấp điểm. Tuy nhiên, theo phản ánh từ nhiều đơn vị bán lẻ, phần lớn các nhà cung cấp đã đề xuất tăng giá nhập hàng để bù đắp chi phí sản xuất và logistics đang leo thang.
Tập đoàn Central Retail Việt Nam tiết lộ, đa số các nhà cung cấp của doanh nghiệp đã gửi đề nghị tăng giá, do chi phí đầu vào của các mặt hàng thiết yếu như phân bón, thức ăn chăn nuôi, và đặc biệt là xăng dầu, đồng loạt tăng cao. Điều này gây ra áp lực chi phí đáng kể cho hoạt động sản xuất và kinh doanh. Tương tự, đại diện của Công ty cổ phần Dịch vụ thương mại tổng hợp WinCommerce cho biết, họ đã nhận được đề nghị tăng giá từ khoảng 70% đến 80% số nhà cung cấp, thậm chí một số đối tác đã tạm dừng giao hàng để chờ điều chỉnh giá mới.
Các doanh nghiệp bán lẻ đang nỗ lực đàm phán với nhà cung cấp, nhưng nếu áp lực giá đầu vào tiếp tục gia tăng, giá bán lẻ của các mặt hàng trong hệ thống siêu thị có thể tăng từ 5% đến 20%, tùy thuộc vào nhóm hàng. Đặc biệt, các mặt hàng nhập khẩu và thực phẩm đông lạnh có thời gian vận chuyển kéo dài sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Áp Lực Lên Các Doanh Nghiệp Vận Tải
Sức ép tăng giá dịch vụ cũng đang đè nặng lên các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải. Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô-tô Việt Nam, cho biết, trước cú sốc giá nhiên liệu trên thị trường thế giới, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan đã có những giải pháp điều hành linh hoạt, góp phần giữ ổn định thị trường xăng dầu trong nước. Tuy nhiên, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30% đến 40% trong giá thành vận tải ô-tô, buộc các doanh nghiệp vận tải phải tính đến phương án điều chỉnh tăng giá cước vận chuyển, nếu xu hướng căng thẳng này tiếp tục kéo dài và khó dự báo.
Đối với các doanh nghiệp vận tải hàng hóa theo chuyến, việc điều chỉnh giá cước có thể thực hiện thuận lợi hơn. Tuy nhiên, phần lớn các hợp đồng vận chuyển hàng hóa được ký kết theo tháng hoặc theo quý với mức giá cố định. Do đó, khi giá nhiên liệu tăng cao, việc điều chỉnh giá cước phải được thực hiện một cách thận trọng, dựa trên cơ sở đàm phán giữa doanh nghiệp vận tải và chủ hàng, nhằm bảo đảm lợi ích cho cả hai bên.
Tác Động Sâu Rộng Đến Nền Kinh Tế
Trong một báo cáo đánh giá nhanh về tác động của chiến sự tại Iran đối với kinh tế thế giới và Việt Nam, Tiến sĩ Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả Viện Nghiên cứu Kinh tế (Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam) đã chỉ ra rằng nền kinh tế Việt Nam đã và đang chịu tác động mạnh mẽ, sâu sắc và rộng khắp, cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Cụ thể, lĩnh vực năng lượng chịu tác động mạnh do nguồn nguyên liệu đầu vào xăng dầu và khí đốt vẫn gắn liền với chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu, đặc biệt là từ khu vực Trung Đông.
Tiếp theo là những ngành sử dụng nhiều năng lượng như vận tải, hàng không, hóa chất, du lịch, phân bón, sắt thép, điện tử, ô-tô, và vật liệu xây dựng. Lĩnh vực thương mại và logistics cũng đang chịu tác động trực tiếp do bị gián đoạn chuỗi cung ứng và chi phí vận chuyển, bảo hiểm gia tăng. Bên cạnh đó, tỷ giá USD/VNĐ cũng chịu áp lực tăng khi đồng USD mạnh lên trên thị trường quốc tế.
Dự Báo Lạm Phát Và Các Giải Pháp Ứng Phó
Dựa trên cơ sở cập nhật các diễn biến mới của tình hình trong nước và quốc tế, Tiến sĩ Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả đã đưa ra ba kịch bản dự báo lạm phát cho năm 2026. Theo kịch bản cơ sở, giả định chiến sự chấm dứt trong vòng 4 đến 5 tuần, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thể tăng thêm từ 0,3 đến 0,5 điểm phần trăm, với CPI bình quân cả năm ở mức 4% đến 4,5%, vẫn nằm trong mục tiêu mà Quốc hội đã đề ra.
Tuy nhiên, theo kịch bản tiêu cực và rất tiêu cực, tương ứng với giả thiết chiến sự lan rộng và leo thang kéo dài hơn 4 tháng hoặc thậm chí hết năm 2026, CPI bình quân cả năm 2026 có thể tăng lên mức 4,2% đến 4,7% và 4,5% đến 5%, điều này sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế. Thực tế này đòi hỏi công tác điều hành cần được thực hiện một cách bình tĩnh, chủ động, và phấn đấu đạt được cao nhất các mục tiêu đã đề ra.
Nhóm tác giả khuyến nghị Chính phủ cần xây dựng các kịch bản ứng phó kịp thời, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, bảo đảm đủ nguồn cung xăng dầu, và tăng cường kiểm tra để ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng, và tăng giá bất hợp lý. Đối với các giải pháp trung và dài hạn, cần tập trung củng cố an ninh năng lượng, phát triển các thị trường chứng khoán và thị trường giao dịch hàng hóa, nhằm thiết lập các công cụ phòng ngừa rủi ro giá năng lượng và rủi ro thị trường.
Phó giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), nhận định rằng việc Chính phủ giảm thuế nhập khẩu một số mặt hàng xăng dầu về 0% và xả Quỹ bình ổn giá xăng dầu đến hết ngày 30/4/2026 là biện pháp kiểm soát lạm phát từ gốc, giúp thị trường xăng dầu trong nước không rơi vào trạng thái sốc giá kéo dài và vẫn giữ được sự ổn định tương đối về nguồn cung.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng vẫn cần thêm những chính sách dài hạn, với trọng tâm là tăng cường dự trữ và bảo đảm nguồn cung ứng xăng dầu. Đồng thời, cần minh bạch hóa cấu thành giá để doanh nghiệp và người dân hiểu rõ bản chất giá xăng dầu, tạo niềm tin thị trường, góp phần giảm thiểu các hành vi đầu cơ và găm hàng. Bên cạnh đó, cần tiếp tục sử dụng linh hoạt và hiệu quả các công cụ tài chính, kết hợp đồng bộ với chính sách tiền tệ như thuế, Quỹ bình ổn giá, tỷ giá, và lãi suất, để thị trường xăng dầu vận hành ổn định và bền vững, giảm áp lực lên lạm phát.
Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng mục tiêu ưu tiên cao nhất hiện nay là kiềm chế lạm phát, kịp thời sử dụng các công cụ chính sách để giảm sốc giá nhiên liệu cho doanh nghiệp và người dân. Các chính sách này nếu được áp dụng sớm sẽ có tác dụng giảm áp lực tăng giá sang các ngành khác, từ đó giảm sức ép lên lạm phát.
Đối với công cụ thuế, cần tiếp tục xem xét dư địa để giảm thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt, và thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, nhằm "hạ nhiệt" giá bán lẻ xăng dầu trong nước. Đồng thời, xem xét khả năng áp dụng các chính sách miễn, giãn, hoãn, hoặc giảm thuế, phí, và lệ phí cho doanh nghiệp, để hỗ trợ dòng tiền, duy trì nhịp độ sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, mỗi loại thuế thuộc thẩm quyền của các cơ quan khác nhau, do đó việc điều chỉnh các sắc thuế cần được thực hiện theo quy trình đặc biệt, để thích ứng với những biến động rất nhanh của thị trường.
