Ngày 28/7, Trường đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “Chuyển đổi bền vững doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên bất định: ESG, số hóa và năng lực chống chịu”. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia quốc tế và trong nước, tập trung vào việc doanh nghiệp cần mở rộng năng lực cạnh tranh từ hiệu suất (Efficiency) sang khả năng chống chịu trong kinh doanh (Business Resilience).
Khả năng chống chịu không chỉ là chịu đựng khủng hoảng
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường đại học Kinh tế - ĐHQGHN nhấn mạnh: “Khả năng chống chịu không đơn thuần là khả năng ‘chịu đựng’ hay ‘ứng phó’ với khủng hoảng. Đây là năng lực của doanh nghiệp trong việc dự báo, hấp thụ, thích ứng, phục hồi và chuyển đổi dưới tác động của các biến động nhằm duy trì hoạt động liên tục và tạo ra giá trị bền vững trong dài hạn”. Theo ông, thế giới đã chuyển từ trạng thái “ổn định với các rủi ro có thể dự báo” sang trạng thái “đứt gãy thường trực”, khiến việc chỉ theo đuổi hiệu suất là chưa đủ.
Thách thức cụ thể đối với doanh nghiệp Việt Nam
Bối cảnh toàn cầu hiện nay chứng kiến những cú sốc liên tiếp: đại dịch Covid-19, biến đổi khí hậu, xung đột địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng, tấn công an ninh mạng và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo. Riêng với Việt Nam, thiên tai và biến đổi khí hậu gây gián đoạn hạ tầng và hậu cần; các quy định mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) tạo áp lực chuyển đổi xanh lên doanh nghiệp xuất khẩu; trong khi AI đang thay đổi mô hình kinh doanh và yêu cầu kỹ năng lao động. Các yếu tố này buộc doanh nghiệp phải chuẩn bị cho biến động khó dự báo, thay vì chỉ tập trung tối ưu hóa chi phí.
Dữ liệu và nghiên cứu quốc tế
Giáo sư Tâm Nguyễn từ Đại học Nottingham Trent, Vương quốc Anh, trình bày nghiên cứu dựa trên bộ dữ liệu 1351 công ty năng lượng tại 20 quốc gia giai đoạn 2002-2020. Kết quả cho thấy sự bất định về năng lượng và rủi ro địa chính trị đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chiến lược đổi mới sinh thái của doanh nghiệp. Các công ty tăng cường đầu tư vào đổi mới sinh thái để quản lý bất định và nâng cao an ninh năng lượng. Nghiên cứu này minh họa rõ ràng rằng khả năng chống chịu cần được xây dựng trên cơ sở dữ liệu và phân tích khoa học.
Hiệu suất vẫn là nền tảng, nhưng chưa đủ
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Chí Anh giải thích: “Hiệu suất vẫn là nền tảng quan trọng của năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, trong môi trường nhiều bất định, hiệu suất cần được bổ sung bởi khả năng chống chịu để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững”. Sự khác biệt lớn nhất nằm ở mục tiêu quản trị: hiệu suất tập trung vào tối ưu hóa nguồn lực để tạo giá trị kinh tế, trong khi khả năng chống chịu tập trung vào bảo vệ giá trị đó trước các cú sốc và tận dụng khủng hoảng làm cơ hội đổi mới.
Tiến sĩ Bradley A. Corbett - Giám đốc Nghiên cứu tại Thái Lan, Phó Giáo sư tại Trường Kinh doanh Ivey, Canada, nhấn mạnh: “Chuyển đổi doanh nghiệp hiện nay không phải là lựa chọn giữa hiệu suất và khả năng chống chịu, mà là quá trình xây dựng khả năng chống chịu trên nền tảng hiệu suất”. Ông cho rằng một doanh nghiệp có khả năng chống chịu cao phải vận hành hiệu quả trong điều kiện bình thường và duy trì hoạt động khi môi trường thay đổi đột ngột.
Bốn định hướng trọng tâm cho doanh nghiệp Việt Nam
Tại hội thảo, các chuyên gia đề xuất bốn định hướng chiến lược để xây dựng khả năng chống chịu:
Lãnh đạo có tư duy dự báo
Lãnh đạo không chỉ quản lý hoạt động hiện tại mà cần chủ động nhận diện xu hướng dài hạn, tín hiệu rủi ro và cơ hội mới. Xây dựng văn hóa quản trị rủi ro, khuyến khích đổi mới và ra quyết định dựa trên dữ liệu giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh hơn với thay đổi.
Phát triển năng lực số
Chuyển đổi số không chỉ tự động hóa quy trình mà còn tạo nền tảng thu thập, phân tích dữ liệu thời gian thực. Các công nghệ như AI, Big Data, IoT, điện toán đám mây nâng cao khả năng dự báo, phát hiện sớm rủi ro và hỗ trợ ra quyết định.
Phát triển hệ sinh thái hợp tác
Khả năng chống chịu không còn là năng lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp mà là của cả hệ sinh thái. Doanh nghiệp cần hợp tác với nhà cung cấp, khách hàng, đối tác logistics, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý để chia sẻ thông tin, phối hợp ứng phó và cùng nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi giá trị.
Học hỏi và đổi mới liên tục
Trong môi trường thay đổi nhanh, lợi thế cạnh tranh nằm ở khả năng học nhanh hơn và thích ứng nhanh hơn đối thủ. Doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa học tập, khuyến khích thử nghiệm, chia sẻ tri thức và liên tục cải tiến sau mỗi sự cố hoặc biến động.
Hội thảo kết thúc với thông điệp rõ ràng: xây dựng khả năng chống chịu là một quá trình toàn diện, đòi hỏi cam kết của lãnh đạo và sự tham gia của toàn tổ chức. Đây không phải là một dự án hay khoản đầu tư đơn lẻ, mà là kết quả của chiến lược dài hạn, giúp doanh nghiệp Việt Nam vững vàng trong kỷ nguyên bất định.
