Chỉ còn khoảng 2 tuần nữa, Tây Nguyên - vùng trồng sầu riêng lớn nhất cả nước - sẽ vào vụ thu hoạch nhưng giá đang giảm khiến nhiều nhà vườn lo lắng. Tại các tỉnh Đông Nam bộ và Tây Nguyên, giá sầu riêng Dona loại A hiện dao động từ 60.000 - 65.000 đồng/kg, loại B chỉ 40.000 - 45.000 đồng/kg. So với cuối tháng trước, giá giảm 3.000 - 5.000 đồng/kg và giảm 10.000 - 20.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm trước.
Giá giảm trước thềm vụ thu hoạch
Đắk Lắk là địa phương có diện tích trồng sầu riêng lớn nhất cả nước. Năm 2025, toàn tỉnh có trên 40.000 ha với sản lượng khoảng 400.000 tấn và kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 1,1 tỉ USD. Năm 2026, dự báo sản lượng tăng lên khoảng 500.000 tấn nhờ diện tích cho thu hoạch tăng thêm. Tuy nhiên, thị trường đang khó khăn hơn do siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, đặc biệt từ ngày 1.6, Trung Quốc áp dụng quy định mới (Lệnh 280) kiểm soát chặt chẽ hơn đối với sầu riêng nhập khẩu.
Trước những thay đổi về chính sách, một số doanh nghiệp nhỏ chưa chuẩn bị tốt đã phải tạm ngưng hoạt động. Trong tháng 6, kim ngạch xuất khẩu rau quả chỉ đạt 777 triệu USD, giảm 3,8% so với cùng kỳ năm trước, trong khi 5 tháng liên tiếp trước đó đều tăng. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (VINAFRUIT), thừa nhận: "Một số doanh nghiệp đã thận trọng hơn trong việc thu mua và xuất khẩu. Năm nay sầu riêng được mùa, diện tích cho thu hoạch tăng nên sản lượng dồi dào hơn. Sản lượng sầu riêng Thái Lan cũng dồi dào và vụ thu hoạch ở miền Nam kéo dài cũng ảnh hưởng đến giá."
Nút thắt mã số vùng trồng
Theo ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, đầu ra đang đối mặt nhiều thách thức khiến giá giảm, nhà vườn rất lo lắng. Một trong những nút thắt chính là diện tích được cấp mã số vùng trồng quá ít, chỉ dừng lại ở con số 280 ha. Nguyên nhân là hai tiêu chí "cứng": diện tích tối thiểu 10 ha và phải chuyên canh một loại cây để đáp ứng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp.
Ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký VINAFRUIT, phân tích: "Quy mô sản xuất của bà con ở Tây Nguyên tương đối lớn, nhưng để đáp ứng yêu cầu diện tích tối thiểu 10 ha cần 5-7 hộ góp lại, việc này không dễ. Với quy định chuyên canh một loại cây, phần lớn nhà vườn trồng xen canh hồ tiêu và sầu riêng trong vườn cà phê để cải thiện thu nhập. Nhiều nhà vườn có diện tích 2-3 ha canh tác sầu riêng được cấp mã truy xuất nguồn gốc nhưng chưa đủ điều kiện cấp mã số vùng trồng. Có trường hợp đủ diện tích và truy xuất nguồn gốc nhưng chưa đáp ứng quy định về chuyên canh. Đó chính là nút thắt."
Giải pháp từ Bộ NN-MT và Chính phủ
Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ NN-MT, thừa nhận thực tế sản xuất của Việt Nam chủ yếu dựa trên các hộ quy mô nhỏ, đất đai phân tán và đặc biệt là hình thức xen canh. Bộ sẽ nghiên cứu bỏ quy định cứng về diện tích của một mã số vùng trồng và có quy định riêng cho vùng chuyên canh và vùng trồng xen canh. Quy trình cấp mã số vùng trồng cũng sẽ chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm: doanh nghiệp tự khai báo, cơ quan chức năng giám sát, xử lý nghiêm vi phạm và tập trung hỗ trợ liên kết sản xuất.
Ngày 8.7, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu khẩn trương tháo gỡ điểm nghẽn cho xuất khẩu nông sản, trước mắt là sầu riêng Tây Nguyên. Bộ NN-MT phải hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trình Chính phủ chậm nhất ngày 15.7, phấn đấu sửa đổi toàn diện Nghị định trong tháng 9.2026. Đồng thời, thành lập các tổ công tác xuống địa phương trong 30 ngày để phối hợp rà soát, hướng dẫn cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, cơ sở kiểm nghiệm. Kế hoạch phải cụ thể đến từng địa phương, từng đầu mối.
Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả đạt 3,65 tỉ USD, tăng 18% so với cùng kỳ. Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu chính, tăng 28% và chiếm 51% thị phần. Riêng xuất khẩu sầu riêng trong 5 tháng đầu năm đạt 562 triệu USD, tăng 46% so với cùng kỳ năm trước.
