Chuyên gia kinh tế cảnh báo nguy cơ lạm phát từ giá xăng dầu tăng do xung đột Trung Đông
Trong một cuộc phỏng vấn với Báo Nhân Dân cuối tuần, Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế hàng đầu, đã chia sẻ những phân tích sâu sắc về tác động của tình hình xung đột ở Trung Đông đến giá xăng dầu trong nước và các biện pháp tài chính để ứng phó. Ông nhấn mạnh rằng việc Chính phủ ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP điều chỉnh giảm thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) về 0% đối với một số mặt hàng xăng dầu là bước đi đúng hướng, có thể giúp phòng ngừa lạm phát từ gốc.
Nguy cơ lan tỏa và tác động đến nền kinh tế
Theo Giáo sư Long, điều đáng lo ngại nhất hiện nay không chỉ là giá dầu tăng, mà là nguy cơ giá dầu kéo theo một chuỗi điều chỉnh chi phí trên diện rộng. Khi xăng dầu tăng mạnh, tác động không dừng ở trạm xăng mà lan sang các lĩnh vực như vận tải, logistics, nguyên vật liệu, thực phẩm, dịch vụ và cuối cùng là kỳ vọng lạm phát. Nếu không chặn sớm, nền kinh tế rất dễ bước vào trạng thái “thiết lập mặt bằng giá mới” – tức giá đầu vào tăng một lần nhưng giá đầu ra tăng nhiều vòng, làm xói mòn sức mua và gây khó khăn hơn cho mục tiêu kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
Ông giải thích: “Lạm phát do thiếu hàng luôn nguy hiểm hơn lạm phát do chi phí tăng thuần túy. Nếu doanh nghiệp có thể linh hoạt nhập khẩu từ nhiều nguồn hơn, thị trường sẽ có thêm lớp đệm để chống sốc, qua đó hạn chế việc giá bán lẻ tăng quá mạnh hoặc tăng vì tâm lý.”
Sử dụng hiệu quả các công cụ tài chính
Về dư địa chính sách điều hành, Giáo sư Long cho rằng chính sách giảm thuế cần triển khai nhanh để giữ nguồn cung, nhưng với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, cách tiếp cận phải rất thận trọng. Quỹ này không nên được sử dụng như một công cụ “neo giá bằng mọi giá”, mà chỉ nên dùng để làm phẳng những cú tăng đột biến, ngắn hạn và có nguy cơ gây sốc tâm lý.
Ông nói: “Theo tôi, chỉ nên xả Quỹ bình ổn ở thời điểm hội đủ điều kiện. Bản chất của Quỹ bình ổn là chống ‘đột biến’, chứ không thể chống lại một xu hướng giá tăng kéo dài do xung đột địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng.”
Giữ nhịp sản xuất và bài học từ quá khứ
Trong bối cảnh năm 2026, khi Việt Nam kiên định mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, Giáo sư Long nhấn mạnh rằng giải pháp tài chính lúc này không chỉ là “chống tăng giá”, mà còn phải “giữ nhịp sản xuất”. Ông đề xuất một số giải pháp cụ thể:
- Giảm thuế nhập khẩu xăng dầu cần được triển khai nhanh, nhưng phải đi cùng cơ chế giám sát để bảo đảm phần giảm thuế thật sự chuyển hóa thành tăng nguồn cung và giảm áp lực giá.
- Xây dựng nguyên tắc công khai hơn về việc sử dụng Quỹ bình ổn, đồng thời có thể xem xét giãn thời điểm điều chỉnh một số giá, phí do Nhà nước quản lý nếu trùng với chu kỳ xăng dầu tăng mạnh.
- Thiết lập cơ chế tín dụng lưu động ngắn hạn cho các ngành chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu và logistics như vận tải, thủy sản, chế biến xuất khẩu.
Ông cảnh báo: “Khi chi phí vốn tăng cùng lúc với chi phí năng lượng, nguy cơ đứt dòng tiền của doanh nghiệp sẽ lớn hơn nhiều so với mức tăng giá đầu vào đơn thuần.”
Giải pháp dài hạn và thách thức điều hành
Trong dài hạn, Giáo sư Long cho rằng cần coi cú sốc lần này là lời nhắc mạnh mẽ về yêu cầu giảm phụ thuộc vào biến động năng lượng nhập khẩu. Đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng, sử dụng hiệu quả nhiên liệu trong nước, đa dạng hóa nguồn cung và củng cố các công cụ dự trữ là những giải pháp căn cơ để tăng sức chống chịu của nền kinh tế.
Ông kết luận: “Trong điều hành kinh tế vĩ mô, nguy hiểm nhất không phải là một cú tăng giá đơn lẻ, mà là để cú tăng ấy ăn sâu vào kỳ vọng và trở thành mặt bằng giá mới của nền kinh tế. Xung đột Trung Đông đang đặt ra một phép thử mới đối với năng lực điều hành của Việt Nam. Giữ lạm phát dưới 4,5% trong khi vẫn phấn đấu tăng trưởng hai con số là mục tiêu rất khó, nhưng hoàn toàn có thể đạt được nếu công cụ được dùng đúng lúc, đúng mức và đúng trọng tâm.”
Cuộc phỏng vấn kết thúc với lời cảm ơn chân thành từ phía tòa soạn, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng linh hoạt các công cụ tài chính trong bối cảnh kinh tế đầy biến động hiện nay.
