Báo cáo BIDV: Chiến sự Iran tác động sâu rộng đến kinh tế Việt Nam và thế giới
Một báo cáo đánh giá nhanh từ Viện Nghiên cứu kinh tế BIDV do TS. Cấn Văn Lực và nhóm tác giả thực hiện đã chỉ ra những tác động đáng kể của chiến sự tại Iran đối với nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam. Sự kiện địa chính trị này, bùng nổ vào đầu năm 2026, được xem là một cú sốc kép về năng lượng và vận tải, ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều lĩnh vực từ chính trị, kinh tế đến xã hội và môi trường.
Tác động đến tâm lý và các thị trường nhạy cảm
Sau khi chiến sự nổ ra từ ngày 28/2, tâm lý bất an và thận trọng gia tăng nhanh chóng, phản ánh qua chỉ số rủi ro địa chính trị toàn cầu đạt mức cao nhất kể từ năm 2001. Các thị trường nhạy cảm với rủi ro địa chính trị và vũ trang đã chứng kiến biến động giá cả mạnh mẽ.
Giá dầu thô Brent có lúc tăng vọt lên 115,6 USD/thùng vào ngày 2/3/2026, tăng gần 100% so với đầu năm, trước khi giảm nhẹ nhờ các nước xả kho dự trữ. Tuy nhiên, giá tiếp tục tăng trở lại cùng với căng thẳng leo thang, với mức tăng 70% từ đầu năm đến ngày 13/3/2026. Đồng USD cũng mạnh lên 2,1% so với đầu năm, trong khi giá vàng biến động mạnh, tăng đột biến lên 5.400 USD/ounce rồi giảm về 5.050 USD/ounce.
Các thị trường chứng khoán toàn cầu, bao gồm VNIndex, đồng loạt giảm do tâm lý e ngại rủi ro, đặc biệt ở các thị trường mới nổi châu Á nhạy cảm với biến động giá năng lượng. Chiến sự Iran đã thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển từ tài sản rủi ro sang các kênh an toàn như USD, vàng và trái phiếu chính phủ.
Tác động đến kinh tế - tài chính thế giới
Nhóm nghiên cứu đánh giá tác động theo ba kịch bản với mức độ ảnh hưởng khác nhau:
- Kịch bản cơ sở (xung đột chấm dứt trong 4-5 tuần): Giá dầu Brent có thể tăng lên 90-105 USD/thùng, sau đó giảm về mức bình quân 80-83 USD/thùng cho cả năm 2026. Lạm phát toàn cầu tăng thêm 0,4-0,6 điểm %, trong khi GDP giảm 0,2-0,3 điểm %.
- Kịch bản tiêu cực (xung đột kéo dài, eo biển Hormuz bị phong tỏa): Giá dầu có thể lên 115-120 USD/thùng, kéo lạm phát tăng 0,6-1,0 điểm % và giảm tăng trưởng 0,4-0,7 điểm %.
- Kịch bản xấu nhất (xung đột leo thang và lan rộng): Giá dầu có thể vượt 120-140 USD/thùng, đẩy lạm phát tăng 1,2-1,7 điểm % và làm GDP thế giới giảm 0,8-1,0 điểm %.
Tác động đến kinh tế Việt Nam
Là một nền kinh tế mở và hội nhập sâu rộng, Việt Nam chịu tác động mạnh mẽ từ nhiều phía:
Lĩnh vực năng lượng chịu ảnh hưởng trực tiếp với giá xăng dầu và khí đốt tăng nhanh. Mặc dù hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Bình Sơn đáp ứng khoảng 68% nhu cầu, Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu, đặc biệt từ khu vực Trung Đông. Năm 2025, nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông đạt 6,55 tỷ USD, chiếm 39% tổng giá trị.
Các ngành liên quan đến năng lượng như vận tải, hàng không, logistics, du lịch, và sản xuất công nghiệp chịu tác động nặng nề. Ngành nông nghiệp với các mặt hàng như lúa gạo, cà phê cũng bị ảnh hưởng do chi phí đầu vào tăng cao.
Thương mại và logistics bị gián đoạn, với thị trường Trung Đông nhập khẩu 1,74 tỷ USD hàng nông – thủy sản từ Việt Nam năm 2025. Tuy nhiên, cơ hội mới xuất hiện khi nhu cầu từ các thị trường khác như châu Âu và châu Phi tăng lên.
Tỷ giá USD/VND chịu áp lực tăng do đồng USD mạnh lên, với dự báo tăng 2-3% trong năm 2026 ở kịch bản cơ sở. Tâm lý thận trọng của doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể làm chậm lại hoạt động đầu tư và tiêu dùng.
Theo báo cáo, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam có thể giảm 0,5-1 điểm % ở kịch bản cơ sở, và giảm khoảng 2 điểm % ở kịch bản tiêu cực. Vốn FDI có thể giảm nhẹ 0,5-1 điểm % trong ngắn hạn. Lạm phát CPI có thể tăng thêm 0,3-0,5 điểm %, trong khi tăng trưởng GDP giảm khoảng 0,6-0,8 điểm % so với kịch bản không có chiến sự.
Khuyến nghị từ nhóm nghiên cứu
Để ứng phó với những thách thức này, nhóm nghiên cứu đưa ra một số khuyến nghị quan trọng:
- Trong ngắn hạn: Ưu tiên đảm bảo nguồn cung năng lượng, đa dạng hóa nhập khẩu dầu khí, và sử dụng linh hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Chính phủ nên xem xét phát động chiến dịch tiết kiệm năng lượng toàn quốc và giảm thuế, phí liên quan.
- Ở góc độ vĩ mô: Xây dựng kịch bản tăng trưởng và lạm phát, phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa để ổn định kinh tế. Hỗ trợ kịp thời cho các doanh nghiệp chịu tác động mạnh từ chi phí nhiên liệu và vận tải.
- Trong trung - dài hạn: Củng cố an ninh năng lượng thông qua đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ chiến lược, và thúc đẩy tiết kiệm năng lượng. Phát triển thị trường chứng khoán và giao dịch hàng hóa để phòng ngừa rủi ro giá cả.
Báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết của việc chủ động, đồng lòng và tự tin vượt khó trong bối cảnh bất định gia tăng, nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế đề ra cho năm 2026.
