Theo Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama, các doanh nghiệp đã chi tới hàng triệu USD để gấp rút đưa tàu thuyền đi qua kênh đào trong những tuần gần đây. Nguyên nhân xuất phát từ việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa do xung đột giữa Mỹ và Iran leo thang, gây xáo trộn lớn cho dòng chảy thương mại toàn cầu.
Công ty năng lượng trả thêm 4 triệu USD
Ông Ricaurte Vásquez, người đứng đầu kênh đào Panama, cho biết một công ty năng lượng đã trả thêm 4 triệu USD khi tàu chở nhiên liệu của họ buộc phải thay đổi điểm đến do căng thẳng địa chính trị. 'Đây là một con tàu chở nhiên liệu đi châu Âu, nhưng đã chuyển hướng sang Singapore và cần đến đó gấp vì Singapore đang thiếu nhiên liệu', ông nói.
Đây không phải trường hợp duy nhất. Nhiều công ty dầu mỏ khác cũng đã chi thêm hơn 3 triệu USD ngoài phí qua kênh để được ưu tiên đi sớm trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh. Ông Vásquez nhấn mạnh mức phí bổ sung tăng cao không liên quan đến tình trạng ùn tắc tại kênh đào, mà do các thay đổi vào phút chót và nhu cầu cấp bách hơn khi thương mại toàn cầu trở nên rối loạn. 'Họ tự quyết định mức giá sẵn sàng trả', ông nói.
Giá đấu giá tăng vọt
Thông thường, việc đi qua kênh đào được tính phí cố định qua đặt chỗ trước. Tuy nhiên, các công ty không đặt chỗ có thể trả thêm bằng cách đấu giá để giành suất đi sớm. Nếu không có suất, họ có thể phải chờ nhiều ngày ngoài khơi thành phố Panama. Nhu cầu giành suất đã tăng vọt trong những tuần gần đây, kéo theo giá đấu tăng mạnh. Chi phí trung bình để qua kênh đào dao động 300.000-400.000 USD, tùy loại tàu. Trước đây, để được đi sớm, doanh nghiệp thường trả thêm khoảng 250.000-300.000 USD, nhưng nay mức bổ sung trung bình đã tăng lên khoảng 425.000 USD.
Số lượng tàu thuyền thương mại chở hàng được định tuyến lại hoặc mua từ các quốc gia khác để tránh tuyến gần Iran ngày càng lớn. 'Với các vụ ném bom, tên lửa, máy bay không người lái… các công ty cho rằng đi qua kênh đào Panama an toàn và ít tốn kém hơn. Tất cả điều này đang ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu', luật sư Rodrigo Noriega tại Panama City cho biết. Ông cũng nói thêm chính phủ Panama đang 'tối đa hóa' nguồn thu từ kênh đào.
Tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu
Mức phí có thể còn tăng nếu xung đột kéo dài, trong khi giá dầu đã tăng mạnh. Giá dầu Brent chuẩn toàn cầu trong tuần này có lúc vượt 107 USD/thùng, tăng so với mức khoảng 66 USD/thùng một năm trước. Patrick Penfield, Giáo sư quản trị chuỗi cung ứng tại Đại học Syracuse, cho biết khoảng 6% dòng chảy thương mại toàn cầu đi qua kênh đào Panama, tuyến nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Kênh đào cũng đã phục hồi sau nhiều năm hạn hán. Các mặt hàng như linh kiện ôtô, ngũ cốc và hàng điện tử tiêu dùng từ Trung Quốc sang châu Âu hoặc ngược lại, hay từ Trung Quốc sang bờ Đông nước Mỹ, thường đi qua tuyến này. Một phần dầu mỏ cũng được vận chuyển qua kênh đào Panama, nhưng không phải giải pháp thay thế quy mô lớn cho eo biển Hormuz do hạn chế về kích thước tàu. Những tàu chở dầu siêu lớn không thể qua kênh đào này.
Panama đối mặt với căng thẳng
Trong khi chính phủ Panama thu về nhiều tiền hơn từ kênh đào, ngành vận tải biển nước này cũng chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị. Ngày 22/4, Bộ Ngoại giao Panama cáo buộc Iran thu giữ trái phép tàu treo cờ Panama của công ty Italy MSC Francesca tại eo biển Hormuz. Nước này nhấn mạnh con tàu bị bắt giữ bằng vũ lực và hiện chưa rõ Iran có kiểm soát tàu hay không. Panama gọi đây là 'cuộc tấn công nghiêm trọng vào an ninh hàng hải' và sự 'leo thang không cần thiết' trong bối cảnh cộng đồng quốc tế kêu gọi duy trì eo biển Hormuz mở cửa cho hoạt động hàng hải quốc tế.
