Tổng thống Donald Trump vừa tuyên bố sẽ nâng thuế nhập khẩu đối với ôtô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU) lên mức 25% ngay trong tuần tới. Ông cáo buộc khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại đã đạt được vào tháng 7/2025. Phát biểu trên Truth Social, ông Trump cho rằng EU "không tuân thủ đầy đủ thỏa thuận thương mại đã thống nhất", song không nêu rõ chi tiết các vi phạm. Khi được hỏi thêm trước khi rời Nhà Trắng tới bang Florida, ông tiếp tục nhấn mạnh EU không thực hiện đúng khuôn khổ thương mại năm ngoái, đồng thời tin rằng việc tăng thuế sẽ buộc các hãng xe châu Âu "đẩy nhanh việc chuyển sản xuất sang Mỹ".
Bối cảnh thỏa thuận thương mại giữa Mỹ và EU
Thỏa thuận thương mại giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch EU Ursula von der Leyen đạt được vào tháng 7/2025, đặt trần thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa. Tuy nhiên, năm nay, Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết rằng tổng thống không có đủ thẩm quyền pháp lý để áp mức thuế này, buộc chính quyền phải tìm cơ sở pháp lý thay thế. Trong thời gian chờ đợi, Mỹ đã áp mức thuế tạm thời 10% và mở các cuộc điều tra về mất cân bằng thương mại cũng như an ninh quốc gia.
Động thái tăng thuế diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang mong manh do tác động từ xung đột Iran. Giá dầu và khí đốt tăng mạnh sau khi eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2, kéo theo nguy cơ tăng trưởng chậm lại và lạm phát cao hơn trên toàn cầu.
Phản ứng từ EU và những tác động tiềm tàng
Về phía châu Âu, Nghị viện châu Âu đang chậm hoàn tất các thủ tục phê chuẩn thỏa thuận thương mại nhưng dự kiến sẽ kết thúc trong tháng tới, vốn có thể đã làm ông Trump cảm thấy không hài lòng. EU khẳng định đang thực hiện các cam kết "theo quy trình lập pháp tiêu chuẩn" và cảnh báo sẽ "giữ mọi lựa chọn" để bảo vệ lợi ích nếu Mỹ có hành động không phù hợp với thỏa thuận.
Thỏa thuận thương mại giữa hai bên, còn gọi là Turnberry Agreement, từng được kỳ vọng mang lại lợi ích lớn cho ngành công nghiệp ôtô châu Âu, giúp tiết kiệm khoảng 500 đến 600 triệu euro mỗi tháng. Tuy nhiên, tính pháp lý của thỏa thuận này đã bị đặt dấu hỏi sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ. Để thay thế, chính quyền Tổng thống Trump đã mở các cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, trong đó có các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức và tình trạng dư thừa sản xuất gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ.
Những đánh giá từ chuyên gia
Theo ông Scott Lincicome từ Viện Cato, để áp mức thuế mới, ông Trump nhiều khả năng sẽ viện dẫn Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 với lý do an ninh quốc gia. Ông cũng nhận định các thỏa thuận thương mại kiểu này "phụ thuộc quá nhiều vào thiện chí chính trị" và thiếu tính ràng buộc thực chất.
Theo số liệu từ Eurostat, tổng giá trị thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa Mỹ và EU đạt khoảng 1,7 nghìn tỷ euro (tương đương 2 nghìn tỷ USD) trong năm 2024, tức trung bình 4,6 tỷ euro mỗi ngày, cho thấy quy mô khổng lồ của mối quan hệ kinh tế đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng bởi căng thẳng thuế quan mới. Việc Tổng thống Trump tuyên bố áp thuế đối với ôtô từ EU có thể đẩy nhanh quá trình xây dựng nhà máy của các thương hiệu này tại Mỹ.
