Khu vực Tây Nam Bộ cung cấp hơn 50% lúa gạo, 70% trái cây và 70% thủy sản của cả nước, trong khi Đông Nam Bộ là trung tâm chế biến và xuất khẩu. Tuy nhiên, huyết mạch kết nối giữa hai vùng đang tắc nghẽn, bào mòn giá trị nông sản. Nhận định được các chuyên gia đưa ra tại sự kiện kết nối giao thương, xúc tiến thương mại khu vực Đông Nam Bộ với Tây Nam Bộ, ngày 25/6, tại Cần Thơ.
Nút thắt logistics bào mòn giá trị nông sản
Nông sản miền Tây phải vận chuyển lên khu vực miền Đông mới có cảng để xuất khẩu, làm tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh. Bà Bùi Thị Hải Yến - Phó Chủ tịch Hiệp hội Nữ doanh nhân Việt Nam - cho biết, Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ là hai địa bàn chiến lược, vựa nông - thủy sản, trung tâm kinh tế năng động. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thặng dư cao, cần giải hai bài toán then chốt: xúc tiến thương mại mở rộng thị trường và tối ưu hóa hạ tầng logistics.
Ông Trần Chí Dũng - phụ trách logistics nông nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) - ví von, miền Đông và miền Tây như cơ thể kinh tế đang tắc nghẽn. Nếu Tây Nam Bộ là ‘buồng tim’ (nơi chiếm hơn 50% lúa gạo, 70% trái cây và 70% thủy sản của cả nước), còn Đông Nam Bộ là ‘não bộ’ chế biến, xuất khẩu, thì huyết mạch kết nối giữa chúng đang tắc nghẽn nghiêm trọng, khiến doanh nghiệp suy yếu trên đống hàng tồn.
Chi phí logistics nội địa cao gấp đôi Thái Lan
Theo ông Dũng, những nút thắt đang bào mòn giá trị nông sản Tây Nam Bộ bao gồm hạ tầng chưa đồng bộ, khiến chi phí logistics nội địa chiếm hơn 25% giá trị hàng hóa, gấp đôi so với Thái Lan. Hệ quả, doanh nghiệp đã nộp gần 1/4 giá trị hàng hóa trước khi hàng ra đến cảng xuất khẩu. Dịch vụ logistics manh mún với hàng nghìn xe tải, kho bãi, đội thuyền hoạt động đơn lẻ, không kết nối - chia sẻ hạ tầng. Đứt gãy hệ thống xảy ra khi có nhiều mắt xích rời rạc, nhưng không có một chuỗi cung ứng chuyên nghiệp. Ngoài ra, hàng rào tiêu chuẩn của EU, Mỹ, Nhật… ngày càng cao, trong khi vùng nguyên liệu ở miền Tây thiếu kiểm soát đồng bộ từ đầu chuỗi.
Giải pháp liên kết vùng và chuyển đổi xanh
Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương - cho rằng, các mặt hàng thế mạnh của miền Đông và miền Tây như gạo, thủy sản, rau quả, trái cây nhiệt đới, thực phẩm chế biến, hàng công nghiệp chế biến… tiếp tục có nhu cầu cao tại thị trường quốc tế. Ông Phú nhìn nhận, vùng Tây Nam Bộ có nguồn nguyên liệu dồi dào nhưng thiếu hạ tầng chế biến sâu, logistics và kết nối thị trường quốc tế. Đông Nam Bộ có năng lực chế biến, hệ thống cảng biển - logistics và mạng lưới doanh nghiệp xuất khẩu, nhưng phụ thuộc vào nguyên liệu từ Tây Nam Bộ. Sự liên kết hai vùng theo hướng khép kín chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu đến chế biến sâu và đầu mối xuất khẩu là nền tảng để xúc tiến thương mại quốc gia phát huy hiệu quả.
Bên cạnh đó, đại diện Cục Xúc tiến thương mại nhấn mạnh yếu tố chuyển đổi xanh đang trở thành điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế. Do đó, các doanh nghiệp cần từng bước sản xuất sạch hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, trách nhiệm xã hội, truy xuất nguồn gốc…
Mô hình 3 cấp độ đề xuất
Tại hội thảo, các chuyên gia đề xuất mô hình 3 cấp độ. Cấp độ 1 (tại nguồn): xây dựng các trung tâm gom hàng, sơ chế, đóng gói xanh ngay tại vùng nguyên liệu Tây Nam Bộ, giúp thu mua, sơ chế, đóng gói, kiểm định, mã hóa dữ liệu gốc, giảm tổn thất sau thu hoạch. Cấp độ 2 (trạm trung chuyển): xây dựng các trung tâm logistics xanh đa phương thức tích hợp (đường bộ, đường thủy, kho lạnh) để cung ứng trực tiếp cho siêu đô thị TP.HCM và Đông Nam Bộ, rút ngắn chuỗi từ 5-7 đầu mối xuống 2-3 công đoạn. Cấp độ 3 (cửa ngõ miền Đông): hình thành cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, Cát Lái và sân bay Tân Sơn Nhất, Long Thành làm ‘bệ phóng’ xuất khẩu nông sản.
Theo chuyên gia, miền Tây cần phát huy lợi thế vận tải đường thủy vì chi phí rẻ hơn 30-40% so với đường bộ. Logistics xanh không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp tục tham gia thị trường toàn cầu.
