Thị trường tài chính thay thế tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, trở thành kênh tài chính quan trọng bên cạnh tín dụng ngân hàng truyền thống. Theo báo cáo “Thị trường tài chính thay thế Việt Nam 2026” do Fiingroup công bố, quy mô dư nợ cho vay thay thế ước đạt khoảng 283.000 tỷ đồng (tương đương 10,5 tỷ USD), với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) giai đoạn 2021-2025 đạt 22,5%.
Bốn mô hình cho vay thay thế phổ biến
Hiện nay, bốn mô hình cho vay thay thế chính gồm: dịch vụ cầm đồ, cho vay ngắn hạn (payday), mua trước trả sau (buy now pay later) và cho vay ngang hàng (P2P Lending). Các hình thức này đã trở thành mảnh ghép quan trọng của thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam.
Cầm đồ chiếm ưu thế vượt trội
Dịch vụ cầm đồ hiện chiếm tới 67,9% thị phần toàn thị trường. Nhờ quy mô rộng và tính phổ cập cao, cầm đồ là cấu phần lớn nhất trong thị trường tài chính thay thế. Trong 5 năm qua, số lượng cơ sở cầm đồ truyền thống có xu hướng giảm do hoạt động kiểm tra, rà soát các cơ sở liên quan tới “tín dụng đen”, đồng thời chịu áp lực cạnh tranh từ các chuỗi cầm đồ thế hệ mới (sản phẩm chính là các gói vay bằng đăng ký xe).
Một số doanh nghiệp tiêu biểu như Công ty cổ phần F88 (mã chứng khoán: F88), Happy Money, Vietmoney… F88 ghi nhận doanh thu hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, năm 2026 dự kiến tăng hai chữ số lên gần 5.500 tỷ đồng. Ông Phùng Anh Tuấn, Chủ tịch chuỗi F88, cho biết ngành cầm đồ có đặc thù: khi nền kinh tế tốt thì cầm đồ tăng trưởng tốt, khi khó khăn vẫn có cơ hội tăng trưởng.
Mới đây, “ông lớn” ngành kim hoàn PNJ cũng tuyên bố gia nhập thị trường này. PNJ đã quan tâm từ năm 2018 nhưng chưa muốn làm trực tiếp do những định kiến tiêu cực từ người tiêu dùng.
Mua trước trả sau tăng tốc
Bên cạnh cầm đồ, mảng mua trước trả sau (BNPL) cũng đang tăng tốc, chuyển dịch từ mô hình startup chuyên biệt sang hợp tác giữa tổ chức tài chính và nền tảng số. Theo Fiingroup, năm 2020 chỉ có khoảng 4 nền tảng BNPL, đến năm 2025 con số này đã tăng lên khoảng 14 nền tảng.
Động lực tăng trưởng hiện đến từ các mô hình tích hợp trong hệ sinh thái tiêu dùng số. Các công ty tài chính, ngân hàng số, ví điện tử và nền tảng thương mại điện tử đẩy mạnh hợp tác để tận dụng tệp khách hàng, dữ liệu và hệ sinh thái sẵn có.
Giới phân tích cho rằng xu hướng này được thúc đẩy bởi ba yếu tố chính:
- Nhu cầu tín dụng tiêu dùng đa dạng, đặc biệt ở nhóm Gen Z và Millennials ưu tiên trải nghiệm mua sắm liền mạch trên nền tảng số.
- Các hệ sinh thái tiêu dùng số cần thêm động lực tăng trưởng, BNPL giúp gia tăng tỷ lệ chuyển đổi, giá trị đơn hàng và mức độ gắn kết khách hàng.
- Các tổ chức tài chính mở rộng phân phối qua đối tác thay vì tự phát triển nền tảng BNPL riêng để tối ưu chi phí.
Những mô hình nổi bật như Home PayLater, TikTok Shop PayLater, Shopee PayLater, LazPayLater hay hợp tác giữa Be với Cake, Thế Giới Di Động với Cake cho thấy BNPL đang trở thành tính năng tín dụng tích hợp trong hệ sinh thái tiêu dùng số, thay vì mô hình kinh doanh độc lập.
Thách thức về khung pháp lý
Dù tăng trưởng nhanh, Việt Nam chưa có khung pháp lý toàn diện dành riêng cho tài chính thay thế. Dịch vụ cầm đồ đã được quy định là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Triển vọng tăng trưởng đến năm 2030 phụ thuộc vào tốc độ chính thức hóa tín dụng, khả năng nâng cấp quản trị rủi ro và mở rộng hệ sinh thái của doanh nghiệp.
Chuyên gia khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm, dịch vụ tài chính phù hợp với thói quen tiêu dùng, hành vi số và nhu cầu trải nghiệm của thế hệ khách hàng mới.
