Thách thức từ thuế đối ứng 12,5% của Mỹ
Việc Mỹ áp dụng mức thuế đối ứng toàn cầu 12,5% một lần nữa đặt ra phép thử cho năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Dù tác động không quá lớn, mức thuế này vẫn tạo ra thách thức đáng kể, đặc biệt đối với hai ngành hàng chủ lực là thủy sản và dệt may. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy các doanh nghiệp đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, thể hiện bản lĩnh và tâm thế vững vàng hơn nhiều so với trước đây. Thay vì hoang mang, họ tập trung vào các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực lên hoạt động kinh doanh.
Doanh nghiệp chủ động đa dạng hóa thị trường
Phần lớn doanh nghiệp đã có chiến lược ứng phó cả ngắn hạn và dài hạn. Trong ngắn hạn, nhiều đơn vị tranh thủ đẩy nhanh đơn hàng trước khi thuế mới có hiệu lực. Về dài hạn, họ nỗ lực đa dạng hóa thị trường, tìm kiếm bạn hàng mới. Quá trình này không bắt đầu từ hiện tại hay khi xung đột Trung Đông nổ ra, mà đã được thực hiện từ giai đoạn đại dịch Covid-19, khi thương mại toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các doanh nghiệp hiểu rõ rủi ro khi phụ thuộc vào một vài thị trường, dù lớn đến đâu, nên đã chủ động khai phá các thị trường mới và làm mới các thị trường cũ, bám sát thị hiếu người tiêu dùng.
Minh chứng rõ nét là ngành thủy sản. Trước đây, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất, nhưng khi nước này gia tăng rào cản thương mại, nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng sang Trung Quốc. Kết quả, sáu tháng đầu năm 2026, Trung Quốc vượt Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 1,4 tỉ USD. Xu hướng tương tự diễn ra ở nhiều ngành hàng khác. Hiện Việt Nam đã ký 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), bao gồm các FTA thế hệ mới như CPTPP và EVFTA, tạo lợi thế lớn để doanh nghiệp khai thác trong nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh
Do mức thuế đối với Việt Nam cao hơn một số đối thủ cạnh tranh, việc giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm là yếu tố sống còn để tăng sức cạnh tranh cho hàng Việt tại thị trường Mỹ. Các doanh nghiệp đã liên tục thực hiện điều này trong suốt thời gian qua, đặc biệt khi giá nhiên liệu tăng vọt do chiến sự Trung Đông. Họ tối ưu hóa quy trình sản xuất, áp dụng công nghệ mới và cắt giảm lãng phí để duy trì biên lợi nhuận.
Minh bạch nguồn gốc xuất xứ - yêu cầu then chốt
Một yêu cầu không thể bỏ qua là minh bạch nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa. Dù Bản ghi nhớ của Mỹ không quy định quy trình truy xuất cụ thể cho từng doanh nghiệp Việt Nam, nhưng để chứng minh sản phẩm không sử dụng lao động cưỡng bức, doanh nghiệp phải cung cấp thông tin tin cậy về nguồn gốc nguyên liệu, nhà cung cấp, địa điểm sản xuất và các công đoạn tạo ra sản phẩm. Bộ Công thương đã ban hành quy định về truy xuất nguồn gốc, áp dụng bắt buộc với hàng hóa có mức độ rủi ro cao và khuyến khích tự nguyện đối với các sản phẩm khác. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát, lập danh sách các nhà cung cấp trực tiếp và gián tiếp trong toàn bộ chuỗi sản xuất để đáp ứng yêu cầu này.
Triển vọng xuất nhập khẩu 2026: mục tiêu 1.000 tỉ USD
Mặc dù tác động tiêu cực của thuế quan mới đến xuất khẩu và đầu tư không quá lớn, vẫn còn nhiều việc phải làm. Nhìn từ góc độ lạc quan, đây là cơ hội để doanh nghiệp xuất khẩu một lần nữa nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp, khó lường. Năm 2025, dù đối mặt với cú sốc thuế đối ứng, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam vẫn lập kỷ lục, đạt mức cao nhất trong lịch sử. Với tâm thế, bản lĩnh và sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp, hoàn toàn có thể kỳ vọng Việt Nam sẽ cán đích con số 1.000 tỉ USD kim ngạch xuất nhập khẩu trong năm 2026, gia nhập nhóm các nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.
