Một quốc gia Đông Nam Á đang triển khai chương trình trợ giá mua sắm quy mô lớn, nơi chính phủ chi trả tới 60% chi phí cho các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu. Đây là canh bạc trị giá 3,7 tỷ USD của chính phủ Thái Lan nhằm kích cầu tiêu dùng nội địa trong bối cảnh nền kinh tế đang rệu rã trước cú sốc giá nhiên liệu leo thang, hệ quả từ cuộc chiến tranh tại Iran.
Trên khắp các con phố sầm uất ở thủ đô Bangkok, người dân đang ráo riết tìm kiếm các cửa hàng tham gia chương trình Thai Help Thai Plus. Chương trình này cho phép chính phủ chi trả tới 60% chi phí mua sắm các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu, bao gồm thực phẩm, đồ dùng gia đình và dịch vụ công cộng.
Chi tiết chương trình Thai Help Thai Plus
Chương trình sẽ vận hành từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2026 với các điều khoản cụ thể:
- Mức trợ giá: Chính phủ tài trợ 60% chi phí mua sắm.
- Hạn mức: Tối đa 1.000 baht (khoảng 30,60 USD) mỗi tháng cho một cá nhân, giới hạn chi tiêu tối đa 200 baht mỗi ngày.
- Danh mục áp dụng: Hơn 3.000 mặt hàng tiêu dùng thiết yếu (từ gạo đến dầu gội), dịch vụ giao thông công cộng và các nhà hàng ăn uống.
- Danh mục loại trừ: Rượu bia, vé số và thuốc lá.
Chương trình ưu ái đặc biệt cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Họ có thể đăng ký thông qua ứng dụng của chính phủ và áp dụng khuyến mãi trực tiếp khi bán hàng qua các nền tảng giao đồ ăn như Grab hay Line Man. Hiện đã có gần 900.000 cửa hàng đăng ký thành công, và gần 200.000 đơn vị khác đang trong quá trình xét duyệt.
Phản ứng từ các tiểu thương và chuyên gia
Tại một cửa hàng bánh kẹo truyền thống, bà chủ Kittchanok Pruksanubal tỏ ra hào hứng khi tham gia chương trình. Bà cho biết: "Chúng tôi tham gia để cải thiện dòng tiền và gia tăng thu nhập." Trong các chương trình đồng chi trả trước đây với mức trợ giá 50%, doanh thu của cửa hàng bà đã tăng trưởng tới 50%.
Tuy nhiên, không phải tiểu thương nào cũng lạc quan. Ông Pravit Sidhibhlakorn, chủ một tiệm tạp hóa 95 năm tuổi, tỏ ra hoài nghi: "Tôi nghĩ lợi ích chủ yếu thuộc về người tiêu dùng. Xét về mặt kinh doanh, chúng tôi chẳng thu lợi thêm bao nhiêu. Đây thực chất chỉ là một chiêu trò để chúng tôi phải đăng ký vào hệ thống kiểm soát, theo dõi thu nhập và sau đó áp thuế."
Giới kinh tế học và học giả đặt dấu hỏi lớn về tính hiệu quả thực tế của chính sách này. Ông Burin Adulwattna, Chuyên gia kinh tế trưởng tại Ngân hàng Kasikorn, nhận định: "Tôi không quá lo ngại về vấn đề nợ công, nhưng hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào việc số tiền đó được chi tiêu vào đâu."
Giáo sư kinh tế Naphon Phumma từ Đại học Thammasat chia sẻ: "Các nhà kinh tế học thường lập luận rằng chính phủ nên sử dụng nguồn vốn này cho các dự án mang lại lợi ích dài hạn hơn. Chính phủ hoàn toàn hiểu rõ điều đó, nhưng họ luôn ưu tiên tìm kiếm một cú hích ngắn hạn mỗi khi khủng hoảng ập đến."
Tác động đến GDP và tâm lý tiêu dùng
Xét về ngắn hạn, chính sách này có thể mang lại một vài tín hiệu khởi sắc. Theo Bộ Tài chính Thái Lan, chương trình đồng chi trả năm ngoái đã đóng góp 0,2 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế. Ngân hàng Đại chúng Ayudhya ước tính mức đóng góp vào GDP của chương trình lần này sẽ rơi vào khoảng 0,3 đến 0,6 điểm phần trăm.
Tuy nhiên, Ngân hàng Trung ương Thái Lan đã hạ mức dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 xuống còn 1,5%, giảm mạnh so với mức 2,4% của năm ngoái. Một nghiên cứu của Giáo sư Athiphat Muthitacharoen từ Đại học Chulalongkorn chỉ ra rằng cứ mỗi 100 baht người dân nhận được từ chính phủ, họ chỉ chi thêm 40 baht. Phần lớn số tiền trợ giá đổ vào các nhu yếu phẩm mà người dân vẫn mua dù có trợ giá hay không.
Giáo sư Muthitacharoen gợi ý chính phủ Thái Lan có thể học tập mô hình phiếu mua hàng kỹ thuật số của Trung Quốc, yêu cầu một mức chi tiêu tối thiểu trước khi áp mã giảm giá, từ đó tạo động lực mạnh mẽ hơn để kích thích người dân gia tăng sức mua.
Góc nhìn từ người tiêu dùng
Varangrath, một nhân viên văn phòng, cho rằng chương trình giúp cô tiết kiệm tiền chứ không khuyến khích chi tiêu nhiều hơn: "Tôi không nghĩ mình sẽ chi tiêu nhiều hơn chỉ vì có giảm giá." Cô cũng chỉ ra rằng hạn mức 200 baht mỗi ngày đã ngăn chặn nhu cầu chi tiêu quá mức.
Ông Wichian Kaeosombat, Trợ lý Giám đốc Trung tâm Dự báo Kinh tế và Kinh doanh thuộc Đại học Thương mại Thái Lan, lập luận rằng nếu không có các chương trình giảm giá, tình hình sẽ còn tồi tệ hơn: "Nếu chính phủ không có dự án này để nâng đỡ và hấp thụ sức mua, nhu cầu tiêu dùng nội địa có thể đã lao dốc nghiêm trọng và nhanh chóng hơn. Dự án này đóng vai trò như một tấm đệm giảm chấn."
Rủi ro nợ công
Việc phải gánh thêm các khoản vay mới để tài trợ cho chương trình đang đe dọa đẩy tỷ lệ nợ công trên GDP của Thái Lan vượt qua giới hạn pháp lý là 70%. Tuy nhiên, các tính toán của chính phủ cho thấy tỷ lệ này sẽ dừng lại ở mức sát nút 69,88%. Trước mắt, khối nợ này vẫn nằm trong tầm kiểm soát.
Thủ tướng Anutin Charnvirakul khẳng định đây là "công cụ tối thượng để đưa đất nước tiến lên và ngăn chặn đà suy yếu của nền kinh tế." Từ khoản vay 400 tỷ baht, chính phủ dự định trích một nửa cho phúc lợi công cộng, nửa còn lại cho các dự án chuyển dịch năng lượng nhằm giảm thiểu tác động từ các cú sốc nhiên liệu trong tương lai.
Theo: Nikkei, Bangkok Post
