Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất thu khoản phí tương đương 20% giá trị hàng hóa vận chuyển của mỗi tàu qua eo biển Hormuz. Theo Bloomberg, con số này ước tính khoảng 30 triệu USD đối với mỗi siêu tàu chở đầy dầu thô, dựa trên giá dầu hiện nay khoảng 80 USD/thùng và sức chứa khoảng 2 triệu thùng dầu thô mỗi siêu tàu.
Kế hoạch này đang làm dấy lên làn sóng lo ngại và hoài nghi từ giới vận tải biển cùng các nhà lãnh đạo toàn cầu.
Anh và Brazil lên tiếng phản đối
Theo CNN, chính phủ Anh ngày 14/7 tái khẳng định quan điểm rằng eo biển Hormuz nên được mở cửa trở lại "mà không áp dụng phí hay lệ phí". Người phát ngôn của số 10 phố Downing cho biết: "Việc công bố chi tiết đề xuất thuộc thẩm quyền của Mỹ. Nhưng chúng tôi luôn cho rằng eo biển Hormuz cần được mở cửa trở lại phù hợp với luật pháp quốc tế, không áp dụng bất kỳ khoản phí hay lệ phí nào có thể làm gián đoạn thương mại toàn cầu".
Trong khi đó, theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Anadolu Agency, Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva đã chỉ trích đề xuất này là "hành vi cướp biển". Ông phát biểu với các phóng viên rằng việc thu phí tàu thuyền tại một trong những tuyến đường thủy quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới sẽ vi phạm các nguyên tắc lâu đời của thương mại hàng hải toàn cầu. Ông Lula khẳng định các tuyến đường thủy quốc tế cần duy trì trạng thái mở cho hoạt động thương mại toàn cầu theo đúng các quy định quốc tế đã được thiết lập.
Eo biển Hormuz và luật hàng hải quốc tế
Eo biển Hormuz kết nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và vận chuyển khoảng 1/5 lượng tiêu thụ dầu toàn cầu, trở thành một trong những tuyến thương mại hàng hải quan trọng nhất thế giới. Luật hàng hải quốc tế thường bảo đảm quyền quá cảnh qua các eo biển quốc tế, trong khi các chuyên gia pháp lý đặt câu hỏi liệu một quốc gia có thể đơn phương áp đặt các khoản phí đối với tàu thuyền thực hiện quyền đó hay không.
Phản ứng từ Iran
Trước đó, ngày 13/7, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ đảm nhận vai trò "người bảo vệ" tuyến đường thủy này và khẳng định: "Vì sự công bằng, Mỹ cần được hoàn trả phí ở mức 20% trên tất cả hàng hóa được vận chuyển". Trên mạng xã hội, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi phản hồi: "Hoàn toàn đúng. Bất kỳ bên nào đảm bảo tuyến hàng hải thương mại qua eo biển Hormuz được an toàn và thông suốt đều nên được trả phí cho dịch vụ này". Tuy nhiên, ông Araghchi cho rằng mức 20% là "quá cao", đồng thời nói thêm: "Chúng tôi sẽ đưa ra mức phí hợp lý hơn". Tuyên bố này ngụ ý Iran mới là bên có quyền thu phí, thay vì Mỹ.
Tác động đến vận tải biển
Hiện Nhà Trắng chưa cung cấp chi tiết về phương thức quản lý khoản phí này hoặc thông báo cho các đồng minh tại vùng Vịnh. Khoảng 10 cá nhân hoạt động trong thị trường vận tải biển, bao gồm các chủ tàu vừa đưa hàng qua Hormuz, cho biết họ không nhận được cảnh báo trước. Theo họ, do thiếu thông tin chi tiết, hiện vẫn quá sớm để đánh giá tác động của kế hoạch đối với các quyết định lộ trình.
Căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran từ cuối thứ Bảy, khi Tehran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz sau vụ bắn súng cảnh cáo trúng một con tàu bị cáo buộc đi sai lộ trình. Hôm thứ Hai, Tổng thống Trump khẳng định eo biển này vẫn sẽ thông suốt, bất kể Iran có tham gia quản lý hay không. Tuy nhiên, dữ liệu vận tải cho thấy lượng tàu chở dầu qua đây đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần hai tháng. Các nguồn tin trong ngành cho biết với Reuters rằng nhiều tàu đang tắt thiết bị định vị AIS công cộng, khiến việc xác định chính xác số lượng tàu qua lại tuyến đường này trở nên khó khăn.
Đàm phán quốc tế
Theo Al Jazeera, cùng ngày, Ngoại trưởng Oman Badr bin Hamad Al Busaidi cho biết các cuộc đàm phán phức tạp đã bắt đầu, nhằm xây dựng khuôn khổ lâu dài bảo đảm quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Ông cho rằng Oman cần phối hợp với Iran cùng toàn thể cộng đồng quốc tế xây dựng một cơ chế thực tế, bền vững và phù hợp với luật pháp quốc tế, qua đó bảo đảm quyền tự do hàng hải.
