Sau gần một tháng các ngân hàng (NH) đồng loạt công bố giảm lãi suất huy động, lãi suất cho vay vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, gây áp lực lớn lên doanh nghiệp. Khảo sát của Thanh Niên cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn đang chịu mức lãi vay cao ngất ngưởng.
Doanh nghiệp kêu trời vì lãi vay cao
Bà N.C, giám đốc một công ty có trụ sở tại TP.HCM, cho biết từ đầu tháng 4, Vietcombank đã tăng lãi suất cho vay lên 8,2%/năm, trong khi đầu tháng 3 chỉ ở mức 7,2%/năm. Dù ngân hàng này đã điều chỉnh giảm lãi suất huy động, nhưng lãi vay vẫn chưa được điều chỉnh giảm. Bà liên hệ với ngân hàng nhiều lần nhưng chưa nhận được phản hồi. "Lúc lãi vay tăng thì một tháng điều chỉnh mấy lần do tôi có mấy món giải ngân khác nhau, nhưng khi giảm thì cả tháng nay vẫn chưa xuống. Chúng tôi là doanh nghiệp xuất khẩu mới có mức lãi vay này, chứ doanh nghiệp khác còn cao hơn. Chi phí tài chính tăng lên nên doanh nghiệp mong sớm giảm lãi ngày nào hay ngày nấy", bà N.C nói.
Lãi suất huy động giảm nhưng lãi vay chưa giảm
Nhìn lại một tháng qua sau lời kêu gọi giảm lãi suất từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), đã có hơn 40 ngân hàng công bố giảm lãi suất huy động. Agribank giảm thêm 0,5%/năm lãi suất tiền gửi tại quầy kỳ hạn 24 tháng xuống còn 6%/năm. BIDV giảm lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 24 và 36 tháng 0,5%/năm xuống còn 6%/năm. Vietcombank giảm lãi suất tiết kiệm 24 tháng 0,5%/năm xuống còn 6%/năm. Các ngân hàng thương mại cổ phần khác cũng giảm lãi suất tiết kiệm từ 0,1-0,5%/năm ở các kỳ hạn.
Tuy nhiên, thị trường lãi suất huy động đang có những chuyển động lạ. Anh N. (TP.HCM) chia sẻ rằng việc giảm lãi suất huy động gần đây không ảnh hưởng nhiều đến việc sinh lời từ nguồn tiền nhàn rỗi của anh, vì lãi suất nhận được vẫn ở mức cao. Anh tham gia các sản phẩm của công ty con trực thuộc ngân hàng thông qua ứng dụng để có lãi suất cao hơn so với gửi tiết kiệm. Ví dụ, sau khi ký hợp đồng cho vay tài sản với Công ty chứng khoán VPBank, lãi suất được tính là 6%/năm, còn nếu thực hiện qua công ty chứng khoán thuộc MB thì lãi suất là 6,5%/năm kỳ hạn 15 ngày. Mức này cao hơn nhiều so với tiết kiệm không kỳ hạn chỉ 0,1-0,2%/năm hoặc có kỳ hạn dưới 6 tháng cũng không quá 4,75%/năm.
Anh N. cũng cho biết trên mạng xã hội Facebook, nhiều nhân viên ngân hàng chạy chỉ tiêu kinh doanh chào mời gửi tiền với lãi suất lên 8,8-8,9%/năm kỳ hạn 6 tháng và 12 tháng, trong khi bảng lãi suất công bố chính thức không có mức này. Hình thức trả lãi suất cao qua bên thứ ba được các ngân hàng vận dụng trong cuộc đua huy động vốn. Khách hàng ưu tiên của Vietcombank khi mua chứng chỉ tiền gửi trên ứng dụng có lãi suất lên đến 7,9%/năm. Khi truy cập mục chứng chỉ tiền gửi, khách hàng nhận thông báo chuyển hướng sang Công ty TNHH chứng khoán VCB (VCBS) với chứng chỉ tiền gửi mệnh giá 100.000 đồng, kỳ hạn 12 tháng, lãi suất 7,9%/năm. Ngoài ra, khách hàng có thể nhận lãi suất cao hơn khi gửi tiết kiệm gốc linh hoạt với lãi suất lên 7%/năm kỳ hạn 6 tháng, 7,2%/năm kỳ hạn 9 tháng, 7,4%/năm kỳ hạn 12 tháng.
Giải pháp nào để kéo lãi vay giảm?
Chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu cho rằng để giảm lãi suất cho vay, việc giảm lãi suất huy động là đúng hướng. Tuy nhiên, các ngân hàng lớn có khả năng giảm lãi suất huy động vì có nguồn khách hàng lớn, còn ngân hàng nhỏ và vừa khó khăn hơn vì ảnh hưởng đến thanh khoản. Thay vì chỉ nhìn vào lãi suất tiết kiệm, cần đánh giá tổng thể chi phí vốn để tìm nguyên nhân lãi vay chưa giảm.
Ông Nguyễn Trí Hiếu đề xuất NHNN cần giảm lãi suất thị trường mở, hỗ trợ lãi suất liên ngân hàng đi xuống, giải quyết thanh khoản tạm thời. Đồng thời, các ngân hàng phải tìm khách hàng tốt để cho vay, kiểm soát nợ xấu. "Giảm lãi suất vay được hay không còn phải hội đủ điều kiện. Lãi suất cho vay thấp nhưng không huy động được vốn, không đảm bảo tỷ lệ an toàn thì ngân hàng cũng khó. Cần nói rõ giảm lãi suất cho vay bao nhiêu như những năm trước", ông Hiếu nói.
PGS-TS Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, ĐH Kinh tế Quốc dân, đồng tình việc giảm lãi suất trong bối cảnh hiện nay là rất khó. Nhu cầu đầu tư công và tư nhân lớn nhưng nguồn huy động của ngân hàng hạn chế. Lạm phát năm nay cao hơn những năm trước nên giảm lãi suất càng khó huy động vốn. "Chính sách tiền tệ đã hết dư địa, trong khi chính sách tài khóa siết chặt. Tỷ lệ thu thuế của Việt Nam hiện ở mức cao, lên đến 26%, trong khi các nước khác như Thái Lan, Trung Quốc chỉ khoảng 15-18%. Điều này làm giảm nguồn huy động vốn trong dân cư. Ngoài ra, tiền gửi của Kho bạc Nhà nước hơn nửa triệu tỉ đồng tại các ngân hàng lớn không còn được tính vào tổng tiền gửi khi xác định tỷ lệ cho vay trên huy động từ năm 2026", ông Anh phân tích.
Ông Anh cho rằng một giải pháp để ổn định lãi suất là Chính phủ huy động vốn từ nước ngoài cho các dự án lớn, vừa giải quyết nhu cầu vốn, vừa tăng dự trữ ngoại hối, có thêm bên giám sát. Trong buổi làm việc với NHNN gần đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu NHNN phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để giảm áp lực huy động vốn cho hệ thống ngân hàng; rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến tỷ lệ an toàn, sử dụng nguồn vốn Kho bạc Nhà nước phù hợp.
Lãi suất liên ngân hàng tăng trở lại
Bước qua tháng 5, lãi suất thị trường liên ngân hàng tăng trở lại 2-4%/năm so với cuối tháng 4. Ngày 5/5, lãi suất qua đêm lên 7,05%/năm, 1 tuần lên 6,93%/năm, 2 tuần lên 6,99%/năm, 1 tháng lên 7,19%/năm, 3 tháng lên 7,55%/năm.
