Tại Hội nghị “Đối thoại SME 2026: Chính sách mở đường - Doanh nghiệp cất cánh” ngày 24/5, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, tỷ lệ nợ thuế của hộ kinh doanh hiện ở mức 10,2%, cao hơn so với mục tiêu đề ra. Theo khảo sát thường niên của VCCI, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp không chỉ là thị trường hay nguồn vốn, mà còn là gánh nặng thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ các quy định pháp luật, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Khó khăn pháp lý là áp lực lớn nhất với hộ kinh doanh
Kết quả khảo sát chỉ ra có tới 73,3% hộ kinh doanh coi khó khăn pháp lý là áp lực lớn nhất; 71,2% gặp khó khăn trong việc thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn điện tử. Hệ thống văn bản pháp luật về thuế thay đổi nhanh khiến doanh nghiệp nhỏ khó theo kịp, làm gia tăng chi phí tuân thủ và giảm khả năng dự báo trong sản xuất, kinh doanh.
Chính sách thuế phân tầng và ưu đãi mới
Ông Đậu Anh Tuấn đánh giá tích cực về chuyển biến chính sách thuế thời gian qua. Lần đầu tiên, thuế thu nhập doanh nghiệp được thiết kế phân tầng theo quy mô: doanh nghiệp có doanh thu từ 1-3 tỷ đồng áp dụng thuế suất 15%, doanh nghiệp có doanh thu trên 3-50 tỷ đồng áp dụng thuế suất 17%, thấp hơn mức phổ thông 20%. Ngoài ra, mức thuế suất 10% trong 15 năm được áp dụng cho các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, đổi mới sáng tạo và năng lượng tái tạo. Giai đoạn 2020-2025, tổng quy mô các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế đạt khoảng 900.000 tỷ đồng, hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn.
Cải cách thủ tục và chuyển đổi số mang lại kết quả tích cực
Cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong ngành thuế đã cắt giảm 42% thủ tục so với năm 2024, chi phí tuân thủ giảm 51% (tương đương hơn 4.400 tỷ đồng), thời gian giải quyết thủ tục rút ngắn 27%. Nhờ nền tảng số và ứng dụng AI hỗ trợ người nộp thuế, tỷ lệ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt 92,3% trong năm 2025. Ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh: “Từ góc độ doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là mức thuế suất hay các chính sách ưu đãi, mà còn là tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật. Doanh nghiệp rất cần một môi trường chính sách ổn định để có thể xây dựng kế hoạch đầu tư và kinh doanh dài hạn.”
Chuyển từ tư duy “yêu cầu tuân thủ” sang “giảm rủi ro”
Đại diện VCCI kiến nghị cơ quan quản lý chuyển mạnh từ tư duy “tăng yêu cầu tuân thủ” sang “hỗ trợ và giảm rủi ro” cho doanh nghiệp. Ông cho biết trước đây chính sách thường đặt nặng yêu cầu tuân thủ, nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ nguồn lực để theo dõi và hiểu hết các quy định mới. “Vì vậy, khi ban hành chính sách, cơ quan quản lý cần xác định rõ chủ thể thực hiện là ai và thiết kế các cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp có thể tiếp cận, hiểu và thực hiện đúng quy định. Đây là thay đổi rất quan trọng trong tư duy quản lý”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Phân biệt rủi ro kinh doanh và rủi ro thủ tục
Ông Đậu Anh Tuấn lưu ý cần phân biệt giữa rủi ro kinh doanh và rủi ro thủ tục. Doanh nghiệp luôn phải chấp nhận rủi ro thị trường, nhưng nếu môi trường pháp lý chứa quá nhiều bất định thì chi phí và rủi ro sẽ tăng lớn. Xu hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm giúp giảm chi phí xã hội và tạo linh hoạt, nhưng phù hợp hơn với doanh nghiệp lớn. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, họ lo lắng vì không biết đã tuân thủ đầy đủ hay chưa. “Do đó, cùng với việc chuyển sang hậu kiểm, cơ quan quản lý cần tăng cường các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện và giảm thiểu rủi ro. Quan trọng nhất là tạo điều kiện để doanh nghiệp hiểu quy định, có khả năng tuân thủ và yên tâm trong quá trình hoạt động. Đó mới là nền tảng để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và bền vững”, ông nhấn mạnh.
